Categories
Greek Guest Posts

Ο Δημόσιος Διάλογος, το Διαδίκτυο και η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση!

Reading Time: 3 min

(δημοσιεύθηκε στο Emea.gr στις 14/08/2018)

Σε πρόσφατη έρευνα (Ιούνιος 2018) της διαΝΕΟσις με τίτλο “Οι ψηφιακές ειδήσεις στην Ελλάδα” διαβάζουμε ότι 7 στους 10 Έλληνες διαθέτουν σύνδεση στο Διαδίκτυο. Από αυτούς, το 71% διαβάζει ειδήσεις στα μεσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ποσοστό που αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Βουλγαρία.

Διαβάζουμε ακόμη πως “το 60% των Ελλήνων χρηστών του Διαδικτύου χρησιμοποιούν το Facebook για να διαβάσουν, να δουν ή να συζητήσουν για ειδήσεις” ενώ “ένας στους τρεις χρήστες του διαδικτύου στην Ελλάδα σχολιάζει ειδήσεις, είτε στα social media είτε σε σελίδες ειδησεογραφικού περιεχομένου τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, ενώ περίπου οι μισοί μοιράζονται ειδήσεις με τις προσωπικές τους επαφές, είτε μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης είτε μέσω e-mail”. Τα παραπάνω δείχνουν πως τόσο η online ενημέρωση όσο και ο διάλογος που αυτή συνεπάγεται συμβαίνουν, στην Ελλάδα, κατά κύριο λόγο στα μεσα κοινωνικής δικτύωσης και πιο συγκεκριμένα στο Facebook.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε διάφορα “online debates” στο Facebook. Για το οτιδήποτε. Απο το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων μέχρι το ποιος αποχώρησε από το γνωστό reality Survivor. Μπορεί να πυροδοτηθούν απο καποια είδηση, από κάποιο επίσημο ανακοινωθέν της κυβέρνησης ή από κάποιο σχόλιο που δημοσίευσε κάποιος. Ένα τέτοιο debate πυροδότησε και η πρόσφατη νίκη της ολυμπιονίκη Βούλας Παπαχρήστου. Παρακολουθώντας τα σχετικά άρθρα που ακολούθησαν τη νίκη της βλέπουμε να διαμορφώνονται δύο αντικρουόμενες πλευρές. Η μια εκθειάζει την Παπαχρήστου για το κατόρθωμα της ενώ η άλλη το προσπερνάει ως δευτερεύον υπενθυμίζοντας παλαιότερα επίμαχα σχόλια της που είχαν χαρακτηριστεί ρατσιστικά πυροδοτώντας, τότε, ένα αντίστοιχο διαδικτυακό debate. Για να μην αδικήσουμε κανέναν αυτές είναι προφανώς οι δυο, εκ διαμέτρου αντίθετες ερμηνείες, οι οποίες συνήθως περιβάλλονται από άλλες, πιο μετριοπαθείς απόψεις. Το θέμα μας ωστόσο δεν είναι η Παπαχρήστου.

Παρατηρούμε πως το Διαδίκτυο, και πιο συγκεκριμένα η πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Facebook, χρησιμοποιείται απο τους πολίτες ως εργαλείο δημοσίου διαλόγου για θέματα που προκύπτουν από την επικαιρότητα. Υπάρχουν άλλα εργαλεία δημοσίου διαλόγου; Στο πλαίσιο της εφαρμογής της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (e-government) λειτουργεί, εδώ και αρκετά χρόνια, η εθνική πλατφόρμα δημόσιας διαβουλεύσης. Πρόκειται για ένα εργαλείο μεσα απο το οποίο η κυβέρνηση δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να συνεισφέρουν τη γνώμη τους για ζητήματα που πρόκειται να θεσμοθετηθούν. Σε αυτή την πλατφόρμα έχει πρόσβαση και μπορεί να σχολιάσει ο οποιοσδήποτε, μεσα απο μια απλή σχετικά διαδικασία. Υπάρχει ένα κουμπί «σχολιάστε» που οδηγεί τον ενδιαφερόμενο σε μια φόρμα όπου ζητάει κάποια βασικά στοιχεία και το σχόλιο του. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δυνατό εργαλείο κατά την άποψή μου, που δίνει τη δυνατότητα στον πολίτη να γνωστοποιήσει απευθείας τη σκέψη του στην εκάστοτε αρχή (π.χ. αρμόδιο υπουργείο). Επιπρόσθετα, οι διαβουλεύσεις αρχειοθετούνται οπότε οι πολίτες μπορούν να επιστρέψουν, εκ των υστέρων, και να αξιολογήσουν τις αποφάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης μελετώντας όλες τις προτάσεις που είχαν κατατεθεί.

Σε τι βαθμό χρησιμοποιούνται τα παραπάνω εργαλεία δημοσίου διαλόγου από τον Έλληνα χρήστη του Διαδικτύου; Με αφορμή τη δημοσίευση της συνέντευξης του προπονητή της Παπαχρήστου στις στο Facebook και τον διάλογο που πυροδοτήθηκε, στις 12 Αυγούστου του 2018 κάναμε μια αναζήτηση στο Facebook για δημοσιεύσεις που περιελάμβαναν τον όρο “Παπαχρήστου”. Στα πρώτα 10 σχετικά αποτελέσματα μετρήσαμε 959 σχόλια. Στη συνέχεια επισκεφτήκαμε την εθνική πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης. Στις 760 δημόσιες διαβουλεύσεις από το 2009 έχουν καταγραφεί συνολικά 196177 σχόλια. Αυτό σημαίνει πως στις τελευταίες 10 αναρτήσεις (και σε διάστημα από 20/7/18 έως 12/8/18 – λιγότερο από μήνα -) στο Facebook για την Παπαχρήστου, έχει γίνει συζήτηση ισάξια με περίπου το 5 τοις χιλίοις της συνολικής συζήτησης από την αρχή λειτουργίας της δημόσιας διαβούλευσης (διάστημα 9 ετών).

Είναι προφανές ότι το Facebook είναι, και μάλλον θα συνεχίσει να είναι, ένα πολύ πιο ώριμο, εύχρηστο και διαδεδομένο εργαλείο από την πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης της ελληνικής κυβέρνησης. Ίσως μια διαμάχη στο Facebook να ιντριγκάρει περισσότερο από την διαδικασία υποβολής οργανωμένων προτάσεων για τον μελλοντικό σχεδιασμό μιας αξιόλογης εθνικής στρατηγικής, καθώς η τελευταία, δε συνοδεύεται από likes, shares και followers. Ας αναρωτηθούμε όμως μήπως αξίζει να επενδύσουμε λίγο από τον online χρόνο ή την ενεργεία μας και σε αυτό το μέσο δημοσίου διαλόγου. Μήπως με αυτόν τον τρόπο συμμετέχουμε ουσιαστικά στην διακυβέρνηση της χώρας.

Categories
Greek

Cambridge Analytica – Facebook – Ιδιωτικότητα – Surveillance Capitalism

Reading Time: 4 min

Η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο

Το ζήτημα της ιδιωτικότητας στο Διαδίκτυο [1] δεν είναι κάτι καινούριο. Έγινε trend στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2018 με την ανακοίνωση του GDPR [2] αλλά ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ανωνυμία στο Διαδίκτυο απασχολούν την “online κοινότητα” εδώ και χρόνια. Το 2008 ο Cory Doctorow δημοσιεύει το Little Brother [3] ένα μυθιστόρημα που καυτηριάζει την χρήση ηλεκτρονικών μέσων για την παρακολούθηση πολιτών και, υπό περιπτώσεις, την καταπάτηση προσωπικών ελευθεριών. To 2013, o Edward Snowden [4] διαρρέει απόρρητες πληροφορίες από την NSA σχετικά με την παρακολούθηση πολιτών από της ΗΠΑ με χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων. Το 2014 οι John Bellamy Foster και Robert W. McChesney χρησιμοποιούν για πρώτη φορά των όρο Surveillance Capitalism [5] για να περιγράψουν την χρήση δεδομένων των χρηστών online υπηρεσιών (που συνήθως διατίθενται δωρεάν) με στόχο το κέρδος.

***

O Mark Zuckerberg, η Facebook και η Cambridge Analytica

Στις 10 Απριλίου του 2018 ο Mark Zuckerberg, ιδρυτής και Διευθύνον Σύμβουλος της Facebook κλήθηκε από το Κογκρέσο των ΗΠΑ σε ακρόαση με αφορμή το σκάνδαλο της διαρροής προσωπικών δεδομένων των χρηστών της Facebook προς όφελος της Cambridge Analytica. Η ακροαματική διαδικασία των δύο ημερών είναι διαθέσιμη [6] [7] μέσω του επίσημου καναλιού του Bloomberg στο YouTube. Πριν 8 χρόνια, ο Mark Zuckerberg είχε δώσει συνέντευξη, για παρόμοια θέματα, στους Kara Swisher και Walt Mossberg στο τότε All Things D [8].

Αν και μακροσκελή, αξίζει να παρακολουθήσετε τα δύο βίντεο καθώς αναδεικνύουν σημαντικά στοιχεία τόσο όσον αφορά την γνώση και εμπειρία του Αμερικανικού Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα που αφορούν τις νέες τεχνολογίες και το Διαδίκτυο αλλά και για την ετοιμότητα (;) της Facebook να δώσει σαφείς και αξιόλογες απαντήσεις σε εύλογα ερωτήματα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σχετικά με το πρώτο σκέλος, την γνώση και εμπειρία δηλαδή του Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα νέων τεχνολογιών κ.ο.κ., ο αναγνώστης αξίζει να ανατρέξει και στην “ελληνική version” [9] μεταξύ του υπουργού μεταφορών κ. Σπίρτζη και του Νίκου Δρανδάκη, ιδρυτή και CEO της Βeat (πρώην TaxiBeat) που, αν και αφορά εντελώς άλλο θέμα, εγείρει επίσης πολλούς προβληματισμούς σχετικά με την εμπειρία της Ελληνικής κυβέρνησης σε θέματα νέων τεχνολογιών, επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και οικονομικών συναλλαγών μέσω Διαδικτύου.

***

Ποιο είναι το πρόβλημα;

Με την δημοσιοποίηση του σκανδάλου της Cambridge Analytica έκαναν την εμφάνισή τους διάφορες καμπάνιες στο Facebook που υποκινούσαν τους χρήστες να εγκαταλείψουν το μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Σημαντικότερη όλων υπήρξε η καμπάνια #DeleteFacebook, η οποία φάνηκε να απασχολεί ιδιαίτερα και τον ίδιο τον Mark Zuckerberg [10]. Την συγκεκριμένη καμπάνια υποστήριξαν celebrities όπως οι: Cher, Will Ferrell, Jim Carrey, Elon Musk, Steve Wozniak.

Από την άλλη πλευρά πολλοί ήταν οι χρήστες της Facebook που σχολίασαν πως προφανώς και γνώριζαν ότι τα δεδομένα τους χρησιμοποιούνται από την Facebook για αποτελεσματικότερη στόχευση διαφημίσεων, δεν έχουν κάτι να κρύψουν, είναι ΟΚ με αυτό!

Κατά την προσωπική μου άποψη είναι μάλλον δύσκολο το νομικό τμήμα της Facebook να έχει, από λάθος, παραλείψει να αναφέρει τη χρήση δεδομένων των χρηστών της υπηρεσίας της Facebook, για στατιστικούς σκοπούς, στους όρους χρήσης που καλείται να υπογράψει ο χρήστης του Facebook όταν δημιουργεί τον λογαριασμό του. Ενδεχομένως να υπάρχει ευθύνη στην περίπτωση της Cambridge Analytica επειδή είναι μία 3η εταιρία που χρησιμοποίησε δεδομένα που υπήρχαν στο Facebook αλλά, σε γενικές γραμμές, τα περισσότερα κοινωνικά δίκτυα έχουν ζητήσει την άδεια των χρηστών τους για τα δεδομένα που χρησιμοποιούν και οι χρήστες την έχουμε δώσει αποδεχόμενοι τους όρους χρήσης. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι τόσο η παρακολούθηση από την υπηρεσία αλλά το ότι ο χρήστης αποδέχεται παθητικά το να μπορεί η υπηρεσία να κάνει χρήση των δεδομένων του επειδή ακριβώς βαριέται, αδιαφορεί ή πιστεύει ότι δεν πρόκειται να καταλάβει “τα νομικίστικα” των όρων χρήσης. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση φίλης, σε σύντομη συζήτηση που είχαμε για το θέμα:

Αν έπρεπε να διαβάζω τους Όρους Χρήσης κάθε διαδικτυακής υπηρεσίας στην οποία είμαι εγγεγραμμένη, θα έπρεπε να ασχολούμαι αποκλειστικά με αυτό!

Ένα δεύτερο ζήτημα που συνδέεται με την χρήση δεδομένων των χρηστών των διαδικτυακών υπηρεσιών είναι το Filter Bubble [11] το φαινόμενο δηλαδή κατά το οποίο ο χρήστης του Διαδικτύου καταλήγει να έρχεται σε επαφή με ένα συγκεκριμένο μόνο κομμάτι του, καθώς επηρεάζεται και τελικά παρακολουθεί μόνον την πληροφορία που του προτείνουν οι εφαρμογές που χρησιμοποιεί: Facebook Timeline, Google News, κ.ο.κ.

Τέλος, όλα τα παραπάνω έρχεται να συμπληρώσει η συζήτηση γύρω από την κατάργηση της έννοιας του Net Neutrality στις ΗΠΑ [12] (έννοια που στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαφυλάσσεται με θεσμοθετημένο κανονισμό λειτουργίας από το 2015 [13]). Το συγκεκριμένο ζήτημα πρόσφατα έλαβε μεγάλες διαστάσεις καθώς μπορεί να αποτελέσει το όχημα για κατά περίπτωση παροχή ευνοϊκών όρων πλοήγησης ή ταχύτητας σε συγκεκριμένες σελίδες, χρήστες ή ομάδες χρηστών του Διαδικτύου.

Για τα παραπάνω ζητήματα έχουν μιλήσει αρκετοί. Θα ξεχώριζα όμως τις ομιλίες των Eli Pariser για το φαινόμενο Filter Bubble [14], το 2011, και του Tim Berners-Lee, εφευρέτη του Web, για την μείωση του ανοικτότητας του Διαδικτύου [15], το 2014. Αξίζει να σημειωθεί ότι τους παραπάνω προβληματισμούς για την ανοικτότητα, και τελικά την “υγεία”, του Διαδικτύου συμμερίζεται ο Mozilla, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που είναι υπεύθυνος, μεταξύ άλλων, για την ανάπτυξη του Mozilla Firefox Browser, στο πρόσφατο Internet Health Report 2018 [16].

***

Πηγές

  1. Ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο, Wikipedia
  2. General Data Protection Regulation (GDPR), European Comission
  3. Little Brother by Cory Doctorow
  4. The Snowden Archive, Github
  5. Foster & McChesney, Surveillance Capitalism, Monthly Review
  6. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 1, Bloomberg
  7. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 2, Bloomberg
  8. Mark Zuckerberg, Συνέντευξη με τους Kara Swisher και Walt Mossberg, Recode.net
  9. Στείλτε τη Beat στο διάολο! Και όποιον νομίζει ότι θα κάνει δουλειά στην Ελλάδα, Πρώτο Θέμα
  10. Mark Zuckerberg about #DeleteFacebook campaign, Time
  11. Filter Bubble, Wikipedia
  12. Net Neutrality, Wikipedia
  13. Open Internet Access Regulation in EU, Access to EU Law
  14. Eli Pariser, Filter Bubble, TED Talks
  15. Tim Berners-Lee, A Magna Carta for the Web, TED Talks
  16. Internet Health Report 2018, Mozilla