Το “δικό μου” Πειραματικό Σχολείο Α.Π.Θ.

Το Πειραματικό Σχολείο, αυτό που βρίσκεται στην οδό Αγίας Σοφίας λίγο πιο πάνω από την εκκλησία της Παναγίας Αχειροποιήτου ατην Θεσσαλονίκη, κανονικά ονομάζεται Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ή εν συντομία Π.Σ.Π.Θ.). Εμένα όμως πάντοτε μου άρεσε να το αποκαλώ Πειραματικό Σχολείο Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Π.Σ.Α.Π.Θ.). Κάποιες φορές κάποιος θα με διόρθωνε, κάποιος άλλος θα συμφωνούσε μαζί μου αλλά δεν είχε ιδιαίτερο νόημα. Για εμένα αυτό ήταν το ορθό και έτσι παραμένει μέχρι σήμερα.

Εγώ δεν πήγαινα εξ’ αρχής στο Πειραματικό. Δημοτικό έκανα στο 45ο, “του Μάνιου” όπως αποκαλούνταν, στην Άνω Πόλη. Το Πειραματικό το γνώρισα στην Α’ Γυμνασίου όταν με κλήρωση επιλέχθηκα να φοιτήσω σε αυτό, αντί του 3ου Γυμνασίου της Άνω Πόλης που ήταν κανονικά ο προορισμός μου. Εκείνα τα χρόνια (1997) το Πειραματικό Σχολείο είχε τη φήμη δημόσιου σχολείου που όμως λειτουργούσε με μεθόδους και επίπεδο ιδιωτικού. Καθώς δεν είχα φοιτήσει ποτέ σε ιδιωτικό σχολείο δεν μπορούσα να ξέρω ποια ήταν η διαφορά και αν υπήρχε τελικά διαφορά, αλλά μου άρεσαν οι προκλήσεις και εδώ φαίνονταν πως υπήρχε μια πρόκληση. Έτσι, όταν πέρασα την πόρτα επί της Δελμούζου, την ημέρα της κλήρωσης, στο μυαλό μου το Πειραματικό είχε πάρει ήδη τεράστιες διαστάσεις και ο ενθουσιασμός μου, όταν επιλέχθηκα, ήταν πολύ μεγάλος.

Εν συντομία…

Το Πειραματικό είναι ένα ιδιαίτερο δημόσιο σχολείο από όλες τις απόψεις. Από άποψη προσωπικού, εκπαιδευτικής διαδικασίας, προετοιμασίας των μαθητών ακόμη και από άποψη αρχιτεκτονική. Ιδρύθηκε από τον Αλέξανδρο Δελμούζο, παιδαγωγό και κύριο εκπρόσωπο του εκπαιδευτικού δημοτικισμού, με βασικούς στόχους την μόρφωση των παιδιών προάγοντας παράλληλα την έρευνα και την ακαδημαϊκή μελέτη του κλάδου της παιδαγωγικής αλλά και ασκώντας τους φοιτητές των σχετικών τμημάτων. Το κτήριο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα και ακαδημαϊκό Δημήτρη Πικιώνη και σε αυτό συνυπάρχουν σήμερα όλες οι βαθμίδες τις εκπαίδευσης ταυτόχρονα (Νηπιαγωγείο – Δημοτικό – Γυμνάσιο / Λύκειο).

Το Π.Σ.Α.Π.Θ. εκδίδει επίσης το επιστημονικό περιοδικό με τίτλο “Χρονικά”, είναι γνωστό για τις πολιτιστικές δράσεις υψηλής ποιότητας και αισθητικής (π.χ. θεατρικές παραστάσεις) που διοργανώνει κατά τη διάρκεια του έτους και είναι ίσως το μοναδικό δημόσιο σχολείο που διαθέτει επίσημα Σύλλογο Αποφοίτων.

Δημόσιο vs Ιδιωτικό

Ανέκαθεν υπήρχε, αλλά το κατάλαβα καλύτερα αργότερα, ως μέλος του Συλλόγου Αποφοίτων του Π.Σ.Α.Π.Θ., μια άτυπη κόντρα του Πειραματικού με τα Ιδιωτικά Σχολεία. Δεν την κατάλαβα ποτέ, δεν στάθηκα (ελπίζω) ποτέ με οπαδικό φανατισμό απέναντι σε κάποιο από τα ιδιωτικά σχολεία της πόλης, διατηρώ φιλική σχέση με πολλούς από τους αποφοίτους τους αλλά με τις διοικήσεις τους σε κάποιες περιπτώσεις. Μέχρι σήμερα όμως αισθάνομαι ότι η σύγκριση του Πειραματικού με αυτά είναι ατυχής και λανθασμένη.

Δεν θα έπρεπε να είναι το μέλημά μας να συγκριθεί το Πειραματικό με τα ιδιωτικά σχολεία. Τα ιδιωτικά σχολεία έχουν ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας, βασίζονται σε χρήματα που λαμβάνουν από τις οικογένειες των παιδιών που φοιτούν εκεί και ως εκ τούτου έχουν τα μέσα, και άρα την ευθύνη, να κάνουν το διαφορετικό, το καλύτερο δυνατό που μπορούν με τα μέσα που διαθέτουν. Τα άλλα δημόσια σχολεία πρέπει να συγκρίνουμε με το Πειραματικό και να δούμε αν μπορούμε να περάσουμε κάποιες από τις διαδικασίες του και σε αυτά. Τα δημόσια σχολεία πρέπει να συμπορεύονται, πρέπει να συνομιλούν, πρέπει να ανταλλάσσουν απόψεις, προβληματισμούς, ανάγκες και να αλληλλοβοηθούνται.

Το Πειραματικό Σχολείο προάγει και καλλιεργεί το διάλογο ως βασική δεξιότητα των μαθητών του. Δεν μπορώ να φανταστώ άλλο δημόσιο σχολείο που θα μπορούσε να παίξει συντονιστικό ρόλο σε έναν τέτοιο διάλογο.

Οι υποδομές

Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα ενημερωθήκαμε ότι το σχολείο διαθέτει αίθουσα τελετών για τις επίσημες εορτές και συγκεντρώσεις, διαμορφωμένη κατάλληλα ώστε να μπορούν να στηθούν θεατρικές παραστάσεις. Αίθουσα μουσικής, ειδικά διαμορφωμένη για το αντίστοιχο μάθημα. Αίθουσα φυσικής / χημείας για να μπορούν οι μαθητές να κάνουν πειράματα στα αντίστοιχα μαθήματα. Αίθουσα τεχνολογίας και εργαστήριο πληροφορικής. Υπήρχαν ακόμη δύο αυλές με γήπεδα μπάσκετ, ποδοσφαίρου και βόλεϋ, σκάμα και οργανωμένο γυμναστήριο.

Η διαμόρφωση του κτηρίου είναι τέτοια που δεν επιτρέπει την είσοδο “παράνομη ή νόμιμη” εξωσχολικών στοιχείων από αλλού, παρά μόνο από την κεντρική είσοδο η οποία βρίσκεται μακριά από τις αυλές και τις αίθουσες διδασκαλίας και ελέγχονταν, παλαιότερα, από τον επιστάτη και αργότερα τον φύλακα ή τον ιδιοκτήτη του κυλικείου του σχολείου. Η πόρτα κλείνει μετά το πρωινό κουδούνι και όποιος θέλει να εισέλθει στο σχολείο πρέπει να χτυπήσει το θυροτηλέφωνο.

Το γεγονός ότι συνυπάρχουν όλες οι βαθμίδες εκπαίδευσης μαζί οδηγεί στην ανάγκη εκπαίδευσης “των μεγαλύτερων”, από τους καθηγητές, να σέβονται και να προσέχουν τους μικρότερους “συμμαθητές τους” που είναι πιο αδύναμοι και εύθραυστοι.

Όλα αυτά φαίνονταν παράξενα στους συμμαθητές μου από το δημοτικό που πλέον φοιτούσαν σε άλλα δημόσια σχολεία της πόλης, πράγμα που μου έδινε να καταλάβω την ιδιαιτερότητα του Π.Σ.Α.Π.Θ.

Η εκπαιδευτική διαδικασία

Όσο ήμουν μαθητής, λίγα πράγματα αντιλήφθηκα για την εκπαιδευτική διαδικασία του Πειραματικού. Στο μυαλό όλων μας ήταν πως θα προετοιμαστούμε κατάλληλα για να μπούμε στις σχολές που θέλαμε (όπως συμβαίνει πάντοτε). Επειδή μάλιστα οι βαθμοί δε χαρίζονταν στο Πειραματικό, οι περισσότεροι δυσανασχετούσαν και κάποιοι σκέφτονταν να αλλάξουν και σχολείο καθώς αφενός ήταν δημόσιο και αφετέρου “δεν βοηθούσε” τον μαθητή με τους βαθμούς του.

Μετά την αποφοίτηση και αφότου προχώρησαν οι σπουδές μου αντιλήφθηκα το διαφορετικό.

Οι εξωσχολικές δραστηριότητες και η σύνδεση της εκπαιδευτικής δραστηριότητας με τον πολιτισμό, την τέχνη, την λογοτεχνία, την ιστορία της πόλης ή της χώρας εκείνη την περίοδο φαίνονταν μια επουσιώδης, επιπρόσθετη πληροφόρηση. Ο τρόπος όμως μετάδοσης αυτής της πληροφορίας είχε σαν αποτέλεσμα, σε εμένα τουλάχιστον, να αποθηκεύεται και να ξεκλειδώνει (αργότερα στη ζωή μου) κάθε φορά που υπήρχε το κατάλληλο ερέθισμα.

Οι εργασίες στο Πειραματικό ήταν “μπελάς”. Ξεφεύγανε από τα τυπικά της ύλης και του βιβλίου. Εμένα βέβαια μου άρεσαν πολύ γιατί στο Γυμνάσιο είχα πάρει τον πρώτο μου υπολογιστή και ήθελα όλα να τα ετοιμάζω εκεί. Στις αρχές είχε πολύ κόπο γιατί οι πηγές ήταν όλες από εγκυκλοπαίδειες, επισκέψεις σε δημοτικές βιβλιοθήκες, κ.ο.κ. Οπότε γράφαμε στο χέρι, περνούσαμε στον υπολογιστή και εκτυπώναμε. Πιο μετά, στο Λύκειο, είχα πρόσβαση στο Internet, πρώτα από Internet Cafe και αργότερα από τον υπολογιστή μου (με την ασύλληπτη ταχύτητα των 56Κ, το “νυχτερινό σερφάρισμα” – γιατί ήταν πιο φθηνά – και τον φόβο ότι μόλις χτυπήσει το σταθερό, θα χάσουμε τη σύνδεση και θα πρέπει να αρχίσουμε από την αρχή). Τι εργασίες; Διάφορες! Άλλες για καλλιτεχνικά, άλλες για την κοινωνιολογία, άλλες για τεχνολογία. Στο αρχείο μου έχουν σωθεί 10 στον αριθμό αλλά θα αναφερθώ σε 2-3 που αγαπώ ιδιαίτερα.

Από αριστερά προς τα δεξιά έχουμε:

Όταν ξεκίνησα τις σπουδές μου στο Τμήμα Πληροφορικής του Α.Π.Θ. και άρχισαν οι εργασίες εξαμήνου, δεν χρειάστηκα ποτέ επιπλέον οδηγίες για τη δόμηση των εργασιών αυτών καθώς “είχα προϋπηρεσία”.

Η σύνδεση όλων των κομματιών την σχολικής ζωής με την εκπαίδευση. Θυμάμαι χαρακτηριστικά σε μια τριήμερη εκδρομή στην Αθήνα όπου, εκτός των εκπαιδευτικών μας επισκέψεων σε μουσεία, θέατρα, κ.ο.κ., συμμαθητές μου συμμετείχαν σε αναπαράσταση δίκης από αρχαία τραγωδία, αν θυμάμαι σωστά, που έλαβε χώρα στον χώρο της Ελληνικής Βουλής. Η υπόλοιπη τάξη τους συνόδευσε, ως ακροατήριο.

Η προτροπή για συμμετοχή σε δραστηριότητες που δεν είχαμε ξανακάνει. Κυρίως στην φυσική αγωγή. Είμαι πολύ χαρούμενος που κατά τη διάρκεια των μαθητικών μου χρόνων μου δόθηκε η δυνατότητα να δοκιμάσω ιππασία, σκι, κολύμβηση, συμμετοχή σε δρόμους ανώμαλου εδάφους. Το κυριότερο όμως ήταν πως οι εκπαιδευτικοί επέμεναν να συμμετάσχουμε σε αυτές τις δραστηριότητες.

Οι ευκαιρίες για συνεργασίες και για δημιουργική μάθηση. Το Πειραματικό Σχολείο υπήρξε πάντοτε ανοικτό σε προτάσεις συνεργασίας με αφορμή τη δημιουργική μάθηση από όπου κι αν προέρχονταν. Από άλλα σχολεία; Από μαθητές του Πειραματικού για ατομικά ή ομαδικά projects; Από τον Δήμο ή την Πολιτεία; Και ενώ το αποτέλεσμα ήταν πάντοτε ποιοτικό, η επιτυχία συνοδεύονταν από έναν διακριτικό, ευγενή πανηγυρισμό που σπάνια έπαιρνε διαστάσεις. Πολύ πρόσφατο παράδειγμα η συνεργασία του Π.Σ.Α.Π.Θ. με ένα ιδιωτικό κολλέγιο της Νέας Υόρκης για την από κοινού παρουσίαση της αρχαίας τραγωδίας “Αντιγόνη του Σοφοκλέους”. Αξίζει να δείτε ολόκληρο το όμορφο αφιέρωμα της ΕΡΤ3.

 

Οι διαγωνισμοί. Κατά τη διάρκεια της σχολικής μου ζωής συμμετείχα σε διαγωνισμούς διαφόρων ειδών πράγμα το οποίο επίσης υποστήριζαν οι εκπαιδευτικοί παρόλο που σήμαινε παραπάνω δουλειά, εκτός ωραρίου για εκείνους που ήταν “δημόσιοι υπάλληλοι” και άρα δεν θα το πληρώνονταν ποτέ. Θυμάμαι (αμυδρά) έναν διαγωνισμό ζωγραφικής, το “σχολείο” προγραμματισμού σε γλώσσα b2plus, το οποίο κατέληξε σε μια σειρά από χριστουγεννιάτικες κάρτες και τον διαγωνισμό αφίσας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας για την “Ημερίδα: Οικονομική επιστήμη στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση” στον οποίο κέρδισα το πρώτο βραβείο με αφίσα που συνδύαζε χρήση υπολογιστή με Windows 98 με ζωγραφική στο χέρι (βλ. δεξιά).

Η τριβή με διαφορετικά αντικείμενα, σε ανταγωνιστικό περιβάλλον με βοήθησε να έχω άποψη για διαφορετικές εργασίες και τον χρόνο και κόπο που απαιτούν, είχε θετική επίδραση στην αισθητική μου και διευκόλυνε την απόφασή μου να συμμετέχω και να δοκιμάζω πράγματα.

Οι θεατρικές παραστάσεις. Αποτελούν σημείο αναφοράς του Π.Σ.Α.Π.Θ. Είναι πάντοτε προσεκτικά οργανωμένες, εμπλέκουν σε πολύ μεγάλο βαθμό μαθητές και καθηγητές, έχουν πολύωρη προετοιμασία και κατά καιρούς έχουν συζητηθεί και αποτελέσει πολιτισμικό κομμάτι της πόλης μας. Μου άρεσαν πολύ οι παραστάσεις του Πειραματικού. Ήταν παράξενες για σχολικές εορτές αλλά έδειχναν επαγγελματισμό, ενέπνεαν και, το κυριότερο, έδειχναν έμπρακτα στον μαθητή ότι μπορεί να χρειαστεί να ζοριστεί παραπάνω σε κάποιες περιόδους της ζωής του (π.χ. ετοιμάζοντας παράσταση στην Γ’ Λυκείου) αλλά αξίζει τον κόπο όταν γνωρίζει ότι προσπαθεί για ένα ποιοτικό αποτέλεσμα και, εν τέλει, θα λάβει την αντίστοιχη ηθική ικανοποίηση.

Ο Σύλλογος Αποφοίτων του Π.Σ.Π.Θ.

Ο Σ.Α.Π.Σ.Π.Θ. είναι ένα κομμάτι του Πειραματικού που το κάνει μοναδικό και ακόμη πιο ιδιαίτερο. Δεν γνωρίζω να υπάρχει άλλο δημόσιο σχολείο με οργανωμένο Σύλλογο Αποφοίτων. Όταν αποφοίτησα από το Πειραματικό, αμέσως το ίδιο καλοκαίρι έγινα μέλος του Συλλόγου Αποφοίτων και πολύ σύντομα προσχώρησα και στο Διοικητικό Συμβούλιο στο οποίο υπηρέτησα πάνω από 10 χρόνια σε διάφορες θέσης με σημαντικότερη αυτή του Αντιπροέδρου. Δεν θα αντάλλαζα ούτε μία ημέρα από αυτή τη θητεία. Με συνόδευσε στο μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής μου, μου δίδαξε επαγγελματισμό, δικτύωση, εμπιστοσύνη και προσωπική φιλία που μπορεί να υπάρξει ανεξαρτήτου διαφοράς ηλικίας. Μου δίδαξε επίσης πώς με λίγα μέσα μπορούν να γίνουν όμορφα και ποιοτικά πράγματα και μου προσέφερε φιλίες ζωής.

(Χαιρετισμός του Συλλόγου Αποφοίτων του Π.Σ.Π.Θ. στην τελετή αποφοίτησης της τάξης του 2012)

Ο Σύλλογος Αποφοίτων Π.Σ.Π.Θ. όπως είναι η επίσημη ονομασία του σίγουρα δεν είναι ο πιο οργανωμένος σύλλογος αποφοίτων. Δεν είμαστε καν κοντά σε αυτό. Είναι όμως ένας σύλλογος που τα ενεργά μέλη του αγαπούν το σχολείο με έναν πολύ ιδιαίτερο και αγνό τρόπο, βοηθούν τυφλά και με όλες τις δυνάμεις τους άλλους αποφοίτους του και φίλους αυτών, πριμοδοτούν και αναζητούν ήθος και εντιμότητα και μνημονεύουν το σχολείο όσο συχνά βρίσκουν ευκαιρία.

Κλείνοντας, το Πειραματικό Σχολείο μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί με την ίδια ζέση για ποιοτική, δημόσια εκπαίδευση, αποδεικνύοντας πως το σωστό ανθρώπινο δυναμικό, οι σωστές, μελετημένες διαδικασίες και αρχές και η σκληρή δουλειά ανεξαρτήτως του κακού περιβάλλοντος ή της κακοδιοίκησης του εκάστοτε κυβερνητικού μηχανισμού, μπορούν να οδηγήσουν σε μορφωμένους, ευγενείς πολίτες, με αξίες και αρχές που θα αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση και σημείο αλλαγής προς το καλύτερο. Ας βοηθήσουμε όπως και όσο μπορούμε!

Podcast που αξίζει να ακούσεις: IRL by Mozilla

(image courtesy of Mozilla Blog)

Η πρόταση αυτού του μήνα είναι ένα podcast το οποίο παραδέχομαι ότι άργησα να εντοπίσω (το εντόπισα κοντά στο τέλος της 1ης σεζόν). Πρόκειται για το IRL, μια παραγωγή της Mozilla. Με μότο “Because Online Life is Real Life” (ελληνικά θα το μεταφράζαμε: Γιατί η ζωή στο Διαδίκτυο, είναι πραγματική ζωή) το συγκεκριμένο podcast έχει σαν βασική θεματική τις νέες τεχνολογίες, το Internet, τα κινητά, κ.ο.κ. δίνοντας έμφαση σε ζητήματα online surveillance (παρακολούθηση online), privacy (ιδιωτικότητα) και κάποια θέματα διαδικτυακής ασφάλειας. Η γλώσσα είναι απλή και τα παραδείγματα πολύ στοχευμένα με μαρτυρίες, τις περισσότερες φορές, από online χρήστες. Ο άλλος λόγος που πρέπει να το παρακολουθήσετε είναι η εκπληκτική Veronica Belmont, εξαιρετικά διαβασμένη και εξαιρετικά εξοικειωμένη με το μικρόφωνο.

Αντί επεισοδίου, αυτή τη φορά θα σας δώσω σε video την παρουσίαση της θεματολογίας της 3ης σεζόν. Τα περισσότερα επεισόδια του podcast είναι στη λίστα αγαπημένων μου οπότε σας παροτρύνω να τα ακούσετε όλα 🙂

 

 

 

Podcast που αξίζει να ακούσεις: Do by Friday

Ένα ακόμη αγαπημένο podcast που σας προτείνω ανεπιφύλακτα να βάλετε στη λίστα σας είναι το Do by Friday. Πρόκειται για ένα ανάλαφρο, διασκεδαστικό podcast που παρουσιάζουν οι Alex Cox, Max Temkin και ο εξαιρετικός Merlin Mann, γνωστός για το Inbox Zero και την αγαπημένη μου εισήγηση Scared Shitless. Το podcast αυτό ονομάζεται έτσι γιατί κάθε εβδομάδα οι παρουσιαστές ορίζουν ένα challenge και πρέπει να το κάνουν έως την Παρασκευή.

Το παρακάτω επεισόδιο τιτλοφορείται “Vaudeville Kafka” και εξετάζει με τη βοήθεια ενός ειδικού, αν μπορούν να απαγγελθούν κατηγορίες στον Πρόεδρο των ΗΠΑ 🙂

Do by Friday, Episode 75 – Vaudeville Kafka

Podcast που αξίζει να ακούσεις: The Minimalists

Ακόμη ένα podcast που ανακάλυψα πρόσφατα είναι το The Minimalists Podcast. Πρόκειται για ένα podcast που παρουσιάζουν οι Joshua Fields Millburn & Ryan Nicodemus ή αλλιώς The Minimalists. Έχει ανάλαφρο στυλ, δεν αναφέρει κάτι που δεν θα μπορούσατε να σκεφθείτε μόνοι σας για να απλουστεύσετε τη ζωή σας (απλά αυτοί το κάνουν να φαίνεται απλό στην υλοποίηση) και γενικά είναι μια καλή επιλογή αν θέλετε κάποια στιγμή να αδειάσετε το μυαλό σας από σκέψεις κάνοντας έναν περίπατο.

Το παρακάτω επεισόδιο τιτλοφορείται “Beginnings” και έχει να κάνει με νέα ξεκινήματα (π.χ. μια μετακόμιση σε άλλη πόλη, το ξεκίνημα μιας διατροφής για απώλεια βάρους, κ.ο.κ.). Μια χαρά είναι οι Joshua και Ryan. Try it!

(Photo by Manuel Sardo on Unsplash)

Η διακοπή νερού στη Θεσσαλονίκη, η Ινδία και μια σειρά από ατυχή γεγονότα.

Amber Palace, Jaipur, India. Photo by C Rayban on Unsplash

Πριν μερικά χρόνια ταξίδεψα εκτός Ελλάδος για να λάβω μέρος σε ένα συνέδριο. Την πρώτη ημέρα του συνεδρίου, όπως συνηθίζεται, δόθηκε λίγος χρόνος στην αρχή για να γνωριστούμε οι συμμετέχοντες μεταξύ μας. Καθώς επρόκειτο για διεθνές συνέδριο υπήρχαν άνθρωποι από διάφορα σημεία του πλανήτη. Αφού τελείωσαν οι συστάσεις, έγινε ένα μικρό διάλειμμα για να πάρουμε μια κούπα καφέ και να περάσουμε στην αίθουσα που θα γίνονταν η πρώτη δραστηριότητα του συνεδρίου. Καθώς περίμενα στην ουρά για τον καφέ, κάλεσα την οικογένειά μου για να τους πω ότι όλα πήγαιναν καλά αλλά και τις πρώτες εντυπώσεις από το συνέδριο. Δεν πρόλαβα να τελειώσω το τηλεφώνημά μου όταν άκουσα μια γυναικεία φωνή να μου λέει, σε άπταιστα ελληνικά: “Συγνώμη, μήπως μπορείς να με βοηθήσεις;”.

Γύρισα και είδα μια νεαρή κοπέλα ντυμένη σαν κρεμμύδι (λογικό, καθώς έξω χιόνιζε). Κουβαλούσε ένα φορτωμένο σακίδιο ώμου, μια τσάντα φορητού υπολογιστή, η οποία ήταν επίσης περασμένη στον ώμο της και την συρόμενη βαλίτσα ταξιδιού της. Έμοιαζε ταλαιπωρημένη. Μου εξήγησε ότι είχε φθάσει καθυστερημένη στο συνέδριο και έψαχνε την υπεύθυνη της διοργάνωσης. Της πρότεινα να την βοηθήσω με τα πράγματα και την οδήγησα στην υπεύθυνη. Λίγο μετά το μεσημεριανό την είδα ξανά. Κάθονταν δίπλα σε μία πρίζα με μια κούπα καφέ, φόρτιζε το κινητό της και κοίταζε κάπως αφηρημένα το υπερπέραν. Δεν είχαμε προλάβει να συστηθούμε πριν οπότε πήγα προς το μέρος της και, αφού συστήθηκα, την ρώτησα αν όλα πήγαν καλά. Με ευχαρίστησε για τη βοήθειά μου για δεύτερη φορά και μου εξήγησε ότι ήταν ερευνήτρια σε ένα πανεπιστήμιο στην Ινδία και ότι ο λόγος που καθυστέρησε είναι ότι για μερικές ημέρες πριν την πτήση της, το ρεύμα είχε κοπεί σε όλη την πόλη, οπότε καμία συσκευή της (laptop, κινητό, κ.ο.κ.) δεν είχε μπαταρία με αποτέλεσμα να ανοίξει κινητό για πρώτη φορά όταν έφθασε στο αεροδρόμιο του προορισμού. Στην συνέχεια… όλα της είχαν πάει στραβά.

Θυμάμαι ότι μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση ότι το θεωρούσε λογικό ότι μπορεί να κοπεί το ρεύμα για ημέρες στην πόλη της (μου είπε μάλιστα ότι εσκεμμένα κάποιες διαδικασίες κρατούνταν ακόμη σε hard copy λογική για να μπορεί να γίνεται δουλειά σε τέτοιες περιπτώσεις). Όταν είχα δείξει την έκπληξή μου αυτή μου είχε απαντήσει “χαλαρά”… “το μεγάλο ζόρι είναι όταν κόβεται το νερό για μέρες“!

***

Το μέγεθος του προβλήματος με την διακοπή υδροδότησης, μεγάλο! Η Ελλάδα σύμφωνα με τον δείκτη Human Development Index (HDI) των Ηνωμένων Εθνών κατατάσσεται στις αναπτυγμένες χώρες [1]. Η έλλειψη καθαρού, πόσιμου νερού, κατατάσσεται στην κατηγορία προβλημάτων δημόσιας υγιεινής ή οποία, με τη σειρά της, χαρακτηρίζεται ως μία από τις προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες (όπως λ.χ. η Ινδία) [2]. Η Θεσσαλονίκη είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδος με πληθυσμό (μητροπολιτική περιοχή) περίπου 1.000.000+ και ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της παρέμεινε από την Τρίτη 27 Μαρτίου [3] έως και το Σάββατο 31 Μαρτίου με συνεχή έλλειψη νερού (όπως για παράδειγμα η περιοχή που κατοικώ εγώ, η Άνω Πόλη).

Η κατάσταση άρχισε να τίθεται εκτός ελέγχου όταν άρχισαν να υπολειτουργούν ή να αναστέλλουν την λειτουργία τους σχολεία, νοσοκομεία [4] και πανεπιστήμια [5] της πόλης εξαιτίας της έλλειψης νερού ενώ σε πρακτικό επίπεδό υπήρξαν επιπτώσεις στην υγιεινή (σε προσωπικό και εταιρικό επίπεδο), αδυναμία ή δυσλειτουργία επιχειρήσεων και καταστημάτων της πόλης (π.χ. κομμωτήρια, καφέ, κ.ο.κ.) ενώ η εξάρτηση των κατοίκων της πόλης από το εμφιαλωμένο νερό είχε σαν αποτέλεσμα να εμφανιστούν ακόμη και φαινόμενα αισχροκέρδειας όσον αφορά στην πώληση νερού, από κάποια τοπικά καταστήματα.

***

Η όλη κατάσταση φέρνει στην επιφάνεια μια σειρά από ανησυχητικά γεγονότα. Κατ’ αρχάς η μη ετοιμότητα και ανεπάρκεια της διοίκησης της Εταιρίας Ύδρευσης & Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης (ΕΥΑΘ) να διαχειριστεί το πρόβλημα. Οι ανακοινώσεις του φορέα ζωγραφίζουν την έκπληξη της διοίκησης για την βλάβη και την κακή κατάσταση του αγωγού ενώ ακούστηκε και η δικαιολογία – αν και δεν έχω βρει ντοκουμέντο για αυτό – ότι δεν είχαν ενημερωθεί από την προηγούμενη διοίκηση της ΕΥΑΘ για το πρόβλημα. Όσοι έχουν υπηρετήσει στρατιωτική θητεία γνωρίζουν ότι το πρώτο πράγμα που μαθαίνει ένας έφεδρος για τις διάφορες υπηρεσίες είναι να ελέγχει το πόστο που παραλαμβάνει από τον προηγούμενο καθώς, αν διαπιστωθεί πρόβλημα, αφού αναλάβει, η ευθύνη βαραίνει αυτόν που εκτελεί την υπηρεσία όταν διαπιστωθεί το πρόβλημα. Θα υπέθετα ότι ένα παρόμοιο μοντέλο ισχύει για παροχές βασικών αγαθών, όπως το νερό!

Ένα άλλο μεγάλο θέμα ήταν η κακή εικόνα από άποψη οργάνωσης που επέδειξε η ΕΥΑΘ σαν εταιρία. Η ίδια η εταιρία από την πρώτη ανακοίνωσή της φαίνεται να χαρακτηρίζει τη βλάβη στον αγωγό ως σοβαρή. Αυτό που θα περίμενε ο μέσος καταναλωτής μιας οποιασδήποτε υπηρεσίας θα ήταν, αφότου αξιολογηθεί το μέγεθος του προβλήματος, μια έντιμη ανακοίνωση από τον πρόεδρο της εταιρίας με την κλασική δομή σε αυτές τις περιπτώσεις: (α) αναλυτική παρουσίαση του προβλήματος, (β) απολογία και ανάληψη της ευθύνης από τον ίδιο προσωπικά και την τρέχουσα διοίκηση, (γ) παρουσίαση πλάνου για το πως θα λυθεί, (δ) εκτίμηση για το πότε θα λυθεί.

Διαχείριση πανικού. Καθώς περνάνε οι ημέρες και το νερό δεν επιστρέφει στα σπίτια των πολιτών, είναι δεδομένο ότι η αγανάκτηση θα μεγαλώνει – και δικαιολογημένα -. Η ευθύνη ενός φορέα με καλή οργάνωση είναι να έχει προβλέψει έναν τρόπο διαχείρισης κρίσεων / πανικού / θυμού των καταναλωτών ώστε να μπορέσει να μειώσει την εξωτερική πίεση και να κάνει σωστά τη δουλειά του. Τον άχαρο αυτό ρόλο αναλαμβάνει συνήθως το τμήμα υποστήριξης του φορέα (η ΕΥΑΘ έχει τέτοιο τμήμα) το οποίο οφείλει (δυστυχώς) να ακούσει το πρόβλημα, την αγωνία και την αγανάκτηση του καταναλωτή, μέχρι να λυθεί το πρόβλημα. Παράλληλα όμως επιτελεί το έργο του να καθησυχάζει στον βαθμό που μπορεί το κοινό, εκτονώνοντας τη δυσφορία της κοινής γνώμης. Δυστυχώς ο μηχανισμός αυτός υπολειτούργησε τις πρώτες ημέρες – και από ένα σημείο και μετά τηλεφωνικό κέντρο και φόρμα παραπόνων online σταμάτησαν να είναι διαθέσιμες – αφήνοντας μόνο μέσω επικοινωνίας του πολίτη με την ΕΥΑΘ να είναι η επίσημη σελίδα του φορέα στο Facebook (το οποίο είναι μια χαρά κανάλι επικοινωνίας όταν θέλεις να προσεγγίσεις νεανικό κοινό, αλλά οφείλεις να κρατήσεις και έναν δίαυλο επικοινωνίας από ένα αμιγώς εταιρικό κανάλι – τηλέφωνο, website -).

Ακριβώς επειδή ο φορέας, εν προκειμένω, είναι κατά το μεγαλύτερο ποσοστό δημόσιος, μπορούσε να ζητήσει τη συνδρομή των Δήμων της Θεσσαλονίκης και, αφού τους ενημερώσει για το θέμα, οι Δήμαρχοι να κάνουν κάποιες δηλώσεις λέγοντας ότι δουλεύουν όλοι μαζί για την επίλυση του θέματος. Από την κίνηση του κ. Καϊτεζίδη (δημάρχου Πυλαίας – Χορτιάτη) να μαζέψει καταγγελίες πολιτών και να τις φέρει στην σύσκεψη που έγινε μετά από 5 ημέρες – επίσης ένδειξη κακής οργάνωσης των δήμων αυτήν τη φορά – απειλώντας για εισαγγελική παρέμβαση αν δε λυθεί το θέμα, αντιλαμβάνομαι ότι η δημοτικές αρχές τις πόλης και η ΕΥΑΘ, μάλλον δεν μίλησαν ούτε οργανώθηκαν όσο νωρίς έπρεπε.

Εν γένει η αίσθηση που μου έμεινε (και μιλώ σαν δημότης) είναι ότι τόσο οι διοικούντες της πόλης όσο και της ΕΥΑΘ θεώρησαν ότι οι κάτοικοι είχαν την υποχρέωση να κάνουν υπομονή και να μην αγανακτήσουν έως ότου λυθεί το πρόβλημα, δείχνοντας κατανόηση. Γυρνώντας προς το σπίτι την Παρασκευή, 27 Μαρτίου, πέτυχα στον δρόμο ένα συντριβάνι που λειτουργούσε, ενώ μεγάλο κομμάτι της πόλης είχε πρόβλημα λειψυδρίας και το ανέβασα στο Facebook. Διάφοροι φίλοι έσπευσαν να με διορθώσουν ότι ένα συντριβάνι λειτουργεί ανακυκλώνοντας νερό, άρα δεν ευθύνεται για το θέμα της λειψυδρίας. Το ζήτημα είναι όμως ψυχολογικό. Σε μία πόλη που έχει μείνει χωρίς νερό για τέσσερις ή πέντε ημέρες για έναν επιχειρηματία που χάνει πελάτες, για έναν εργαζόμενο που δεν έχει κάνει μπάνιο και πρέπει την άλλη μέρα να πάει στη δουλειά, για έναν γονέα που δεν μπορεί να πλύνει τα ρούχα των παιδιών του, για τον φτωχότερο συμπολίτη που δεν έχει την ευχέρεια να αγοράζει αβέρτα εξάδες νερού, το συντριβάνι είναι προκλητικό. Όπως προκλητικές ήταν και οι δηλώσεις του Πρωθυπουργού την στιγμή που για μέρες η πόλη δεν έχει νερό, ότι ανοίγουν οι σταθμοί του μετρό!

Την ίδια αίσθηση είχα και τον Φεβρουάριο όταν διάβασα πως, με αφορμή την ημιτελή ασφαλτόστρωση στην Άνω Πόλη [7], δημοτικός σύμβουλος έκρινε ως “αναίσθητους” τους κατοίκους που αγνόησαν την ανακοίνωση της ασφαλτόστρωσης και δεν απομάκρυναν τα αυτοκίνητά τους με αποτέλεσμα να μην μπορέσει να ολοκληρωθεί το έργο. Πάντοτε θα υπάρχουν οι μη ευαισθητοποιημένοι πολίτες, οι αδιάφοροι, ακόμη και αυτοί που διογκώνουν προβλήματα και δυσχεραίνουν το έργο της δημοτικής αρχής. Κατά την προσωπική μου άποψη ο Δήμος οφείλει να αναζητήσει ένα κανάλι επικοινωνίας με όλους τους πολίτες, να δείξει ότι αντιλαμβάνεται τα προβλήματά τους, συμπάσχει μαζί τους και θα κάνει ότι μπορεί για τα τους βοηθήσει στο πλαίσιο του δυνατού.

Αυτό δεν θα συμβεί όμως με μομφές σε άρθρα (π.χ. ζήτημα ασφαλτόστρωσης), με σιωπή την ώρα του προβλήματος και διαβουλεύσεις όταν το πράγμα έχει φθάσει στο απροχώρητο (π.χ. βλάβη ΕΥΑΘ), με προκλητικές δηλώσεις και με αδιαφορία για τα μαζικά θέλω δημοτών (π.χ. συμμετοχή σε συλλαλητήριο). Σε τελική ανάλυση αποδέκτης της υπηρεσίας είναι ο ίδιος ο δημότης και οφείλουμε να τον σεβαστούμε από όπου και αν προέρχεται και όσο παράξενος και αν είναι, όπως ακριβώς σέβεται μία επιχείρηση τον πελάτη της, ασχέτως της παραξενιάς του.

***

Στον αντίποδα όλων των παραπάνω για ακόμη μια φορά, με αφορμή το πρόβλημα της υδροδότησης, διάβασα άρθρα με μομφές κατά του προγράμματος 100 Resilient Cities στο οποίο συμμετέχει η Θεσσαλονίκη. Διαφωνώ κάθετα. Η ύπαρξη βέβαια μια μελέτης ανθεκτικότητας για μία πόλη, δεν καθιστά από μόνη της την πόλη ανθεκτική! Τόσο η μελέτη και το πρόγραμμα του Rockefeller [8] όσο και η μελέτη στο πλαίσιο του προγράμματος IBM Smart Cities [9] είναι δυο αξιοπρεπέστατες δουλειές, διαθέσιμες ανοικτά σε όλους τους πολίτες και διαφανείς ως προς τα ευρήματά τους. Το αν έως σήμερα τις έχει εκμεταλλευθεί κατάλληλα ή έχει προχωρήσει με σωστά βήματα προς την αξιοποίησή τους η δημοτική αρχή χωράει μεγάλη συζήτηση αλλά η ύπαρξή τους αυτή κάθε αυτή, κατά την προσωπική μου άποψη, μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος των κατοίκων. Διαβάζοντας της μελέτες αυτές μπορεί κανείς να κατανοήσει την κατάσταση της πόλης, τις ελλείψεις και τις ευκαιρίες και άρα να έχει ακόμη ένα δεδομένο όταν θα επιλέξει την επόμενη διοίκηση της πόλης.

***

Η επόμενη ημέρα (Κυριακή 1 Απριλίου) βρίσκει την πόλη να υπολειτουργεί ακόμη, χωρίς εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξει εκ νέου πρόβλημα και με το οξύμωρο σχήμα της διεξαγωγής του Μαραθωνίου “Μέγας Αλέξανδρος” παράλληλα με λειτουργία των εμπορικών καταστημάτων. Μακάρι να λειτουργήσει θετικά και ο κόσμος να το δει σαν ευκαιρία να κάνει μια βόλτα στην πόλη, να αθληθεί και να ξεσκάσει. Ωστόσο, δυστυχώς, όλα τα παραπάνω έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά σημαντικών προβλημάτων που έχει περάσει η πόλη τον τελευταίο χρόνο όπως προβλήματα λόγω χιονόπτωσης, απεργία και φανερή μείωση της ποιότητας και αποτελεσματικότητας του ΟΑΣΘ, συχνές απεργίες – για διάφορους λόγους – που δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την μετακίνηση στην πόλη, προβλήματα στην καθαριότητα και αποκομιδή σκουπιδιών.

***

Πηγές

  1. Λίστα ανεπτυγμένων χώρες σύμφωνα με τον δείκτη HDI των Ηνωμένων Εθνών [Wikipedia]
  2. Κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αναπτυσσόμενες χώρες [Wikipedia]
  3. Αρχική ανακοίνωση ΕΥΑΘ μέσω της επίσημης ιστοσελίδας στο Facebook
  4. Χωρίς νερό η Θεσσαλονίκη – Κλειστά σχολεία και προβλήματα στα νοσοκομεία [Καθημερινή, online]
  5. Αναστολή λειτουργίας Αναγνωστηρίων Κεντρικής Βιβλιοθήκης
  6. ΕΥΑΘ – Δήλωση βλαβών [online]
  7. Μέχρι του δρόμου τα μισά… άσφαλτος στην Άνω Πόλη (φώτο) [Voria.gr]
  8. 100 Resilient Cities – Thessaloniki – Strategy
  9. IBM Smart Cities – Thessaloniki