Ελληνικά startups: Οικοσύστημα ή φούσκα;

(δημοσιεύθηκε στο Εξώστης στις 30/04/2013)

(image from flickr)

Δύο οδοιπόροι περιπλανώνται στο δάσος. Κάποια στιγμή, ο ένας από αυτούς βρίσκει ένα τσεκούρι. Χαρούμενος ο άλλος αναφωνεί: “Βρήκαμε ένα τσεκούρι!”. “Να μη λες βρήκαμε ένα τσεκούρι, αλλά βρήκα ένα τσεκούρι” τον διορθώνει ο πρώτος οδοιπόρος. Λίγο αργότερα, συναντούν μια παρέα ξυλοκόπων οι οποίοι αναζητούν το χαμένο τσεκούρι τους και, βλέποντας τον έναν από τους άνδρες να το κρατά, τρέχουν κατά πάνω τους θυμωμένοι. “Χαθήκαμε!” φωνάζει ο οδοιπόρος με το τσεκούρι. “Να μη λες χαθήκαμε, αλλά χάθηκα”, του απαντά ο άλλος.

Πολλά startups αποτυγχάνουν, αυτό είναι γεγονός. Κάποιες φορές λόγω του ότι υπερεκτιμήθηκε η ιδέα, κάποιες φορές η χημεία της ομάδας δεν είναι καλή, άλλες έγινε λάθος επιλογή της αγοράς – στόχου, κ.ο.κ. Η κοινότητα που έχει δημιουργηθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, με κοινό σημείο το επιχειρείν και τα startups είναι κάτι ευρύτερο. Ομάδες ανθρώπων που δημιουργούνται μέσα από events δικτύωσης (συναντήσεις Open Coffee, Startup Weekend, κ.ο.κ.), συνεργατικοί χώροι (co-working spaces) σχεδιασμένοι για να καλύπτουν την ανάγκη για προσωρινό και προσιτό χώρο εργασίας, ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία που αναλαμβάνουν επενδύσεις υψηλού ρίσκου (VC funds), δράσεις επιτάχυνσης ιδεών (idea accelerators), είναι μερικά από τα φαινόμενα που αποδεικνύουν ότι αυτή η κοινότητα μετεξελίσσεται σιγά – σιγά σε οικοσύστημα.

Δεν είναι ότι στα startups δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Είναι η στόχευση που κάνει τη διαφορά. Ξεφεύγοντας από τα στενά όρια της ελληνικής αγοράς, που αποτελούσε αυτοσκοπό μιας επιχείρησης λίγα χρόνια πριν, ο επίδοξος επιχειρηματίας καλείται να ανακαλύψει μια νέα ανάγκη, την οποία στη συνέχεια θα προσπαθήσει να καλύψει. Σε αυτό το πλαίσιο, το μοντέλο ανταγωνισμού που ήθελε τις εταιρίες να αγωνίζονται για “τη μερίδα του λέοντος των καταναλωτών” μετατρέπεται σε προσπάθεια παραγωγής πρωτότυπων λύσεων προς επίλυση νέων αναγκών ή αναγκών που δεν καλύπτονται πλήρως από τις υπάρχουσες λύσεις.

Αν το τσεκούρι, στον μύθο του Αισώπου, είναι μια έξυπνη επιχειρηματική ιδέα, μικρή σημασία έχει η κτήση, εάν η υλοποίηση της ιδέας δεν είναι η καλύτερη δυνατή. Πολλές από τις ομάδες που στοχεύουν στη δημιουργία ενός startup δημιουργήθηκαν στα πλαίσια κάποιου event δικτύωσης ή επιχειρηματικότητας κατά τη διάρκεια του οποίου είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με ιδέες άλλων συμμετεχόντων, να σχολιάσουν και να δεχθούν κριτική για τη δική τους ιδέα. Τέτοιου είδους διαδικασίες βοηθούν τον επίδοξο επιχειρηματία να αντιληφθεί αφενός ότι η αξία αλλά και τα ουσιώδη προβλήματα μιας ιδέας αρχίζουν να διαφαίνονται αφότου υλοποιηθεί και αφετέρου ότι ελάχιστοι είναι αυτοί που, εφόσον έρθουν σε επαφή με την ιδέα, θα προσπαθήσουν να την οικειοποιηθούν.

Ο Δημόσιος Διάλογος, το Διαδίκτυο και η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση!

(δημοσιεύθηκε στο Emea.gr στις 14/08/2018)

Σε πρόσφατη έρευνα (Ιούνιος 2018) της διαΝΕΟσις με τίτλο “Οι ψηφιακές ειδήσεις στην Ελλάδα” διαβάζουμε ότι 7 στους 10 Έλληνες διαθέτουν σύνδεση στο Διαδίκτυο. Από αυτούς, το 71% διαβάζει ειδήσεις στα μεσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ποσοστό που αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Βουλγαρία.

Διαβάζουμε ακόμη πως “το 60% των Ελλήνων χρηστών του Διαδικτύου χρησιμοποιούν το Facebook για να διαβάσουν, να δουν ή να συζητήσουν για ειδήσεις” ενώ “ένας στους τρεις χρήστες του διαδικτύου στην Ελλάδα σχολιάζει ειδήσεις, είτε στα social media είτε σε σελίδες ειδησεογραφικού περιεχομένου τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, ενώ περίπου οι μισοί μοιράζονται ειδήσεις με τις προσωπικές τους επαφές, είτε μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης είτε μέσω e-mail”. Τα παραπάνω δείχνουν πως τόσο η online ενημέρωση όσο και ο διάλογος που αυτή συνεπάγεται συμβαίνουν, στην Ελλάδα, κατά κύριο λόγο στα μεσα κοινωνικής δικτύωσης και πιο συγκεκριμένα στο Facebook.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε διάφορα “online debates” στο Facebook. Για το οτιδήποτε. Απο το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων μέχρι το ποιος αποχώρησε από το γνωστό reality Survivor. Μπορεί να πυροδοτηθούν απο καποια είδηση, από κάποιο επίσημο ανακοινωθέν της κυβέρνησης ή από κάποιο σχόλιο που δημοσίευσε κάποιος. Ένα τέτοιο debate πυροδότησε και η πρόσφατη νίκη της ολυμπιονίκη Βούλας Παπαχρήστου. Παρακολουθώντας τα σχετικά άρθρα που ακολούθησαν τη νίκη της βλέπουμε να διαμορφώνονται δύο αντικρουόμενες πλευρές. Η μια εκθειάζει την Παπαχρήστου για το κατόρθωμα της ενώ η άλλη το προσπερνάει ως δευτερεύον υπενθυμίζοντας παλαιότερα επίμαχα σχόλια της που είχαν χαρακτηριστεί ρατσιστικά πυροδοτώντας, τότε, ένα αντίστοιχο διαδικτυακό debate. Για να μην αδικήσουμε κανέναν αυτές είναι προφανώς οι δυο, εκ διαμέτρου αντίθετες ερμηνείες, οι οποίες συνήθως περιβάλλονται από άλλες, πιο μετριοπαθείς απόψεις. Το θέμα μας ωστόσο δεν είναι η Παπαχρήστου.

Παρατηρούμε πως το Διαδίκτυο, και πιο συγκεκριμένα η πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Facebook, χρησιμοποιείται απο τους πολίτες ως εργαλείο δημοσίου διαλόγου για θέματα που προκύπτουν από την επικαιρότητα. Υπάρχουν άλλα εργαλεία δημοσίου διαλόγου; Στο πλαίσιο της εφαρμογής της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (e-government) λειτουργεί, εδώ και αρκετά χρόνια, η εθνική πλατφόρμα δημόσιας διαβουλεύσης. Πρόκειται για ένα εργαλείο μεσα απο το οποίο η κυβέρνηση δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να συνεισφέρουν τη γνώμη τους για ζητήματα που πρόκειται να θεσμοθετηθούν. Σε αυτή την πλατφόρμα έχει πρόσβαση και μπορεί να σχολιάσει ο οποιοσδήποτε, μεσα απο μια απλή σχετικά διαδικασία. Υπάρχει ένα κουμπί «σχολιάστε» που οδηγεί τον ενδιαφερόμενο σε μια φόρμα όπου ζητάει κάποια βασικά στοιχεία και το σχόλιο του. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δυνατό εργαλείο κατά την άποψή μου, που δίνει τη δυνατότητα στον πολίτη να γνωστοποιήσει απευθείας τη σκέψη του στην εκάστοτε αρχή (π.χ. αρμόδιο υπουργείο). Επιπρόσθετα, οι διαβουλεύσεις αρχειοθετούνται οπότε οι πολίτες μπορούν να επιστρέψουν, εκ των υστέρων, και να αξιολογήσουν τις αποφάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης μελετώντας όλες τις προτάσεις που είχαν κατατεθεί.

Σε τι βαθμό χρησιμοποιούνται τα παραπάνω εργαλεία δημοσίου διαλόγου από τον Έλληνα χρήστη του Διαδικτύου; Με αφορμή τη δημοσίευση της συνέντευξης του προπονητή της Παπαχρήστου στις στο Facebook και τον διάλογο που πυροδοτήθηκε, στις 12 Αυγούστου του 2018 κάναμε μια αναζήτηση στο Facebook για δημοσιεύσεις που περιελάμβαναν τον όρο “Παπαχρήστου”. Στα πρώτα 10 σχετικά αποτελέσματα μετρήσαμε 959 σχόλια. Στη συνέχεια επισκεφτήκαμε την εθνική πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης. Στις 760 δημόσιες διαβουλεύσεις από το 2009 έχουν καταγραφεί συνολικά 196177 σχόλια. Αυτό σημαίνει πως στις τελευταίες 10 αναρτήσεις (και σε διάστημα από 20/7/18 έως 12/8/18 – λιγότερο από μήνα -) στο Facebook για την Παπαχρήστου, έχει γίνει συζήτηση ισάξια με περίπου το 5 τοις χιλίοις της συνολικής συζήτησης από την αρχή λειτουργίας της δημόσιας διαβούλευσης (διάστημα 9 ετών).

Είναι προφανές ότι το Facebook είναι, και μάλλον θα συνεχίσει να είναι, ένα πολύ πιο ώριμο, εύχρηστο και διαδεδομένο εργαλείο από την πλατφόρμα δημόσιας διαβούλευσης της ελληνικής κυβέρνησης. Ίσως μια διαμάχη στο Facebook να ιντριγκάρει περισσότερο από την διαδικασία υποβολής οργανωμένων προτάσεων για τον μελλοντικό σχεδιασμό μιας αξιόλογης εθνικής στρατηγικής, καθώς η τελευταία, δε συνοδεύεται από likes, shares και followers. Ας αναρωτηθούμε όμως μήπως αξίζει να επενδύσουμε λίγο από τον online χρόνο ή την ενεργεία μας και σε αυτό το μέσο δημοσίου διαλόγου. Μήπως με αυτόν τον τρόπο συμμετέχουμε ουσιαστικά στην διακυβέρνηση της χώρας.

Mozilla Open Leaders: The power of keeping an open source project journal

(Photo by Easton Oliver on Unsplash)

The 6th round of Mozilla Open Leaders program is about to start. If you are didn’t have the chance to apply for this round consider applying to the next one since it is a great and very educational experience. If you are participating in the 6th round, congratulations for joining the Work Open Lead Open (aka WOLO) movement 🙂

During my training in the previous round I had the chance to learn a great deal of stuff and also experiment on tools and processes with the aim of effectively managing open source projects. One tool that helped me during the 3 month training program of Mozilla Open Leaders was keeping a project journal.

Why create and maintain an Open Source Project Journal?

When you begin working on your project you will be advised to create a project road map. This road map will have to initially  include goals for the Mozilla Open Leaders 3 month program and, as time passes, you will be extending it to the future by closing some tasks and adding new ones. Mozilla Open Leaders is a human centric program with lots of interaction (with fellow trainees, coaches, mentors, etc.) something that makes you continually evaluating your project’s goal and adapt appropriately.

So the road map is a sequence of actions we would like to – ideally – follow in order to see our amazing project come to life. But, since usually things aren’t going as planned, you might find yourself held back from those goals. Keeping a journal with the tasks you actually accomplish help you be able to reflect on your original vision and the things you actually accomplished and effectively plan your next steps. Moreover, when contributors start joining your project you will have a well formed summary of what happened to date to share with them and get them quickly up to speed.

TIP: If you decide to create a public open source project journal, try to keep it up to date or your contributors might get the feeling that the project is being abandoned. Remember that, in some cases, your team doesn’t have a view, as clear as the leader of the project, about the project’s status. Keeping an up to date journal can give clarity and transparency to the project.

How to create an Open Source Project Journal?

A journal is nothing more than a dated document with bullets. It works as a summary of how the project is moving forward and its main purpose is to inform anyone working on the projects on what has been accomplished. Therefore it can be a document on your Google Drive or Dropbox, part of your Github project, etc.

I would suggest to create your project’s journal to accompany your project core files. During your Mozilla Open Leaders training you will be introduced to Github. Github is a control versioning system originally created to serve open source software projects but, as you are going to find out soon, it can be used to host open projects with the need of collaborative access to files.

If you work with Github you can use the Wiki feature to create your journal (and other project related pages you might need such as the roadmap, documentation, etc.). In the following image you can see Github’s Wiki environment for my project, HealthyWP, part of the 5th Mozilla Open Leaders round 🙂

Github’s Wiki Functionality

Part of HealthyWP project’s journal

What to write on an Open Source Project Journal?

The basic goal of your journal is to be a summary of your project’s evolution over time. Imagine it as a ship logbook. Here are some thoughts on what information your journal can contain:

  • Date
  • Events / Information to log
  • People involved
  • Tags (if you have different types of events you can use tags to easily differentiate the log entries)

For the needs of my journal (kept during Mozilla Open Leaders program) I used the following, pretty simple, structure:

Date #1

  • Record 1
  • Record 2

Date #2

  • Record 1
  • Record 2

My journal for the Mozilla Open Leaders 5th round

Following you can find the journal I kept during my training in the 5th round of Mozilla Open Leaders.

 

May 10-11, 2018

  • Mozilla Global Sprint 2018.
  • Documentation added as a wiki page.

May 9, 2018

April 30, 2018

  • Basic business logic of the WP plug-in.

April 24, 2018

April 2, 2018

  • Working to WordPress plugin data extraction.
  • Waiting for the results from the UX workshop (soft deadline: April 15)

March 29, 2018

  • Participated in 5th UX Thessaloniki Meetup where I pitched the project (and got additional feedback). Also made an open call for volunteers. During the meetup we had the chance to practise UX Research and Design methods:
    • User Interview
    • Empathy Mapping
    • User Jouney Mapping
    • Wireframing

March 26, 2018

March 19, 2018

March 17, 2018

March 11, 2018

March 4, 2018

  • Github projects added to the project in order to track tasks & milestones.
  • During the week, contacted local experts / meetup organizers for help.
    • WordPress Plug-In Observatory Project will be presented to the 12th WordPress Thessaloniki Meetup.
    • WordPress Plug-In Observatory Project will be featured as the case study (for hands on experience) at the upcoming 5th Thessaloniki UX Meetup. The results of this meetup will be “donated” to WordPress Plug-In Observatory for its UX design and will be applied with the help of the meetup’s organizers (Anthi Malteza & Ioannis Feneris) who kindly volunteered to help.

February 25, 2018

  • Open Canvas (v1.0)
  • Roadmap (v1.0)
  • Github project created to host the code and (probably serve) be used as the project management tool.

Cambridge Analytica – Facebook – Ιδιωτικότητα – Surveillance Capitalism

Drone. Photo by Gianluca Primon on Unsplash

 

Η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο

Το ζήτημα της ιδιωτικότητας στο Διαδίκτυο [1] δεν είναι κάτι καινούριο. Έγινε trend στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2018 με την ανακοίνωση του GDPR [2] αλλά ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ανωνυμία στο Διαδίκτυο απασχολούν την “online κοινότητα” εδώ και χρόνια. Το 2008 ο Cory Doctorow δημοσιεύει το Little Brother [3] ένα μυθιστόρημα που καυτηριάζει την χρήση ηλεκτρονικών μέσων για την παρακολούθηση πολιτών και, υπό περιπτώσεις, την καταπάτηση προσωπικών ελευθεριών. To 2013, o Edward Snowden [4] διαρρέει απόρρητες πληροφορίες από την NSA σχετικά με την παρακολούθηση πολιτών από της ΗΠΑ με χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων. Το 2014 οι John Bellamy Foster και Robert W. McChesney χρησιμοποιούν για πρώτη φορά των όρο Surveillance Capitalism [5] για να περιγράψουν την χρήση δεδομένων των χρηστών online υπηρεσιών (που συνήθως διατίθενται δωρεάν) με στόχο το κέρδος.

***

O Mark Zuckerberg, η Facebook και η Cambridge Analytica

Στις 10 Απριλίου του 2018 ο Mark Zuckerberg, ιδρυτής και Διευθύνον Σύμβουλος της Facebook κλήθηκε από το Κογκρέσο των ΗΠΑ σε ακρόαση με αφορμή το σκάνδαλο της διαρροής προσωπικών δεδομένων των χρηστών της Facebook προς όφελος της Cambridge Analytica. Η ακροαματική διαδικασία των δύο ημερών είναι διαθέσιμη [6] [7] μέσω του επίσημου καναλιού του Bloomberg στο YouTube. Πριν 8 χρόνια, ο Mark Zuckerberg είχε δώσει συνέντευξη, για παρόμοια θέματα, στους Kara Swisher και Walt Mossberg στο τότε All Things D [8].

Αν και μακροσκελή, αξίζει να παρακολουθήσετε τα δύο βίντεο καθώς αναδεικνύουν σημαντικά στοιχεία τόσο όσον αφορά την γνώση και εμπειρία του Αμερικανικού Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα που αφορούν τις νέες τεχνολογίες και το Διαδίκτυο αλλά και για την ετοιμότητα (;) της Facebook να δώσει σαφείς και αξιόλογες απαντήσεις σε εύλογα ερωτήματα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σχετικά με το πρώτο σκέλος, την γνώση και εμπειρία δηλαδή του Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα νέων τεχνολογιών κ.ο.κ., ο αναγνώστης αξίζει να ανατρέξει και στην “ελληνική version” [9] μεταξύ του υπουργού μεταφορών κ. Σπίρτζη και του Νίκου Δρανδάκη, ιδρυτή και CEO της Βeat (πρώην TaxiBeat) που, αν και αφορά εντελώς άλλο θέμα, εγείρει επίσης πολλούς προβληματισμούς σχετικά με την εμπειρία της Ελληνικής κυβέρνησης σε θέματα νέων τεχνολογιών, επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και οικονομικών συναλλαγών μέσω Διαδικτύου.

***

Ποιο είναι το πρόβλημα;

Με την δημοσιοποίηση του σκανδάλου της Cambridge Analytica έκαναν την εμφάνισή τους διάφορες καμπάνιες στο Facebook που υποκινούσαν τους χρήστες να εγκαταλείψουν το μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Σημαντικότερη όλων υπήρξε η καμπάνια #DeleteFacebook, η οποία φάνηκε να απασχολεί ιδιαίτερα και τον ίδιο τον Mark Zuckerberg [10]. Την συγκεκριμένη καμπάνια υποστήριξαν celebrities όπως οι: Cher, Will Ferrell, Jim Carrey, Elon Musk, Steve Wozniak.

Από την άλλη πλευρά πολλοί ήταν οι χρήστες της Facebook που σχολίασαν πως προφανώς και γνώριζαν ότι τα δεδομένα τους χρησιμοποιούνται από την Facebook για αποτελεσματικότερη στόχευση διαφημίσεων, δεν έχουν κάτι να κρύψουν, είναι ΟΚ με αυτό!

Κατά την προσωπική μου άποψη είναι μάλλον δύσκολο το νομικό τμήμα της Facebook να έχει, από λάθος, παραλείψει να αναφέρει τη χρήση δεδομένων των χρηστών της υπηρεσίας της Facebook, για στατιστικούς σκοπούς, στους όρους χρήσης που καλείται να υπογράψει ο χρήστης του Facebook όταν δημιουργεί τον λογαριασμό του. Ενδεχομένως να υπάρχει ευθύνη στην περίπτωση της Cambridge Analytica επειδή είναι μία 3η εταιρία που χρησιμοποίησε δεδομένα που υπήρχαν στο Facebook αλλά, σε γενικές γραμμές, τα περισσότερα κοινωνικά δίκτυα έχουν ζητήσει την άδεια των χρηστών τους για τα δεδομένα που χρησιμοποιούν και οι χρήστες την έχουμε δώσει αποδεχόμενοι τους όρους χρήσης. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι τόσο η παρακολούθηση από την υπηρεσία αλλά το ότι ο χρήστης αποδέχεται παθητικά το να μπορεί η υπηρεσία να κάνει χρήση των δεδομένων του επειδή ακριβώς βαριέται, αδιαφορεί ή πιστεύει ότι δεν πρόκειται να καταλάβει “τα νομικίστικα” των όρων χρήσης. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση φίλης, σε σύντομη συζήτηση που είχαμε για το θέμα:

Αν έπρεπε να διαβάζω τους Όρους Χρήσης κάθε διαδικτυακής υπηρεσίας στην οποία είμαι εγγεγραμμένη, θα έπρεπε να ασχολούμαι αποκλειστικά με αυτό!

Ένα δεύτερο ζήτημα που συνδέεται με την χρήση δεδομένων των χρηστών των διαδικτυακών υπηρεσιών είναι το Filter Bubble [11] το φαινόμενο δηλαδή κατά το οποίο ο χρήστης του Διαδικτύου καταλήγει να έρχεται σε επαφή με ένα συγκεκριμένο μόνο κομμάτι του, καθώς επηρεάζεται και τελικά παρακολουθεί μόνον την πληροφορία που του προτείνουν οι εφαρμογές που χρησιμοποιεί: Facebook Timeline, Google News, κ.ο.κ.

Τέλος, όλα τα παραπάνω έρχεται να συμπληρώσει η συζήτηση γύρω από την κατάργηση της έννοιας του Net Neutrality στις ΗΠΑ [12] (έννοια που στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαφυλάσσεται με θεσμοθετημένο κανονισμό λειτουργίας από το 2015 [13]). Το συγκεκριμένο ζήτημα πρόσφατα έλαβε μεγάλες διαστάσεις καθώς μπορεί να αποτελέσει το όχημα για κατά περίπτωση παροχή ευνοϊκών όρων πλοήγησης ή ταχύτητας σε συγκεκριμένες σελίδες, χρήστες ή ομάδες χρηστών του Διαδικτύου.

Για τα παραπάνω ζητήματα έχουν μιλήσει αρκετοί. Θα ξεχώριζα όμως τις ομιλίες των Eli Pariser για το φαινόμενο Filter Bubble [14], το 2011, και του Tim Berners-Lee, εφευρέτη του Web, για την μείωση του ανοικτότητας του Διαδικτύου [15], το 2014. Αξίζει να σημειωθεί ότι τους παραπάνω προβληματισμούς για την ανοικτότητα, και τελικά την “υγεία”, του Διαδικτύου συμμερίζεται ο Mozilla, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που είναι υπεύθυνος, μεταξύ άλλων, για την ανάπτυξη του Mozilla Firefox Browser, στο πρόσφατο Internet Health Report 2018 [16].

***

Πηγές

  1. Ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο, Wikipedia
  2. General Data Protection Regulation (GDPR), European Comission
  3. Little Brother by Cory Doctorow
  4. The Snowden Archive, Github
  5. Foster & McChesney, Surveillance Capitalism, Monthly Review
  6. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 1, Bloomberg
  7. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 2, Bloomberg
  8. Mark Zuckerberg, Συνέντευξη με τους Kara Swisher και Walt Mossberg, Recode.net
  9. Στείλτε τη Beat στο διάολο! Και όποιον νομίζει ότι θα κάνει δουλειά στην Ελλάδα, Πρώτο Θέμα
  10. Mark Zuckerberg about #DeleteFacebook campaign, Time
  11. Filter Bubble, Wikipedia
  12. Net Neutrality, Wikipedia
  13. Open Internet Access Regulation in EU, Access to EU Law
  14. Eli Pariser, Filter Bubble, TED Talks
  15. Tim Berners-Lee, A Magna Carta for the Web, TED Talks
  16. Internet Health Report 2018, Mozilla

Είσαι ή developer ή designer ή sysadmin. Και δεν μπορείς να κάνεις τίποτε για αυτό.

Αν ασχολείσαι με την δημιουργία “πραγμάτων” στο Internet στις μέρες μας, μπορεί να σε προβληματίζει το πως πρέπει να αυτοπροσδιορίζεσαι επαγγελματικά. Λέω αυτοπροσδιορίζεσαι γιατί η ωμή αλήθεια (παρόλο που δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε) είναι ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων εκεί έξω δεν ενδιαφέρονται για τον τίτλο σου. Αλλά και η μειοψηφία εκείνη που μπορεί να ενδιαφέρεται να προσλάβει έναν “senior super saiyajin full stack all inclusive keep the change php ninja” μπορεί εύκολα να πειστεί από το καλοστημένο portfolio του απλού, κοινού θνητού, web developer.

Ας κάνουμε τώρα μια υπόθεση εργασίας. Ασχολείσαι με την κατασκευή ιστοσελίδων (οποιοδήποτε κομμάτι της, development, design, …). Είσαι καλεσμένος σε έναν γάμο. Γνωρίζεις έναν τύπο στο τραπέζι σου ο οποίος σου λέει (πριν μάθει με τι ασχολείσαι) ότι προσπαθεί να βρει κάποιον να του φτιάξει το ηλεκτρονικό μαγαζί του για να πουλάει πράγματα στα ιντερνετς, πως τα λέτε αυτά εσείς οι νέοι, και διαθέτει μέχρι και 25.000 ευρώ γιατί ξέρει ότι είναι το μέλλον. Τώρα σκέψου τι πρόκειται να απαντήσεις στην ερώτηση “με τι ασχολείσαι;”.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για λόγους απλούστευσης σε αυτό το άρθρο με τον όρο ιστοσελίδα αναφερόμαστε σε όλες τις web εφαρμογές (websites, e-shops, portals, web services, κ.ο.κ.).

Εν αρχή είν’ η αρχιτεκτονική

Κάθε ιστοσελίδα έχει μια δομή. Στην επιστήμη της Πληροφορικής η δομή αυτή εξαρτάται από την αρχιτεκτονική που θα επιλέξει ο κατασκευαστής ή η ομάδα κατασκευής της ιστοσελίδας.

Για τον κόσμο του Web η πιο συνηθισμένη αρχιτεκτονική είναι η αρχιτεκτονική πολλαπλών επιπέδων (multi-tier architecture) και πιο συγκεκριμένα η three-tier arhictecture της οποίας η λογική απεικονίζεται στην εικόνα στα δεξιά. Η αρχιτεκτονική αυτή ορίζει 3 επίπεδα τα οποία με απλά λόγια είναι τα εξής (για καλύτερη κατανόηση διαβάστε από κάτω προς τα πάνω, όπως στο σχήμα):

Image credit: Wikipedia

  • Επίπεδο Παρουσίασης (Presentation Tier): Εδώ ζει (που θα έλεγε και ο Bob Ross) το user interface (UI) ή ελληνιστί η διεπαφή χρήστη. Στην ουσία αυτό το επίπεδο είναι το σημείο επαφής του χρήστη / επισκέπτη της ιστοσελίδας, με την πληροφορία (δηλαδή τα δεδομένα της ιστοσελίδας), μεταφράζει δηλαδή, όπως σωστά αναφέρει το παραπάνω σχήμα, τις διαδικασίες της ιστοσελίδας σε κάτι που να μπορεί να καταλάβει ο χρήστης.
  • Επίπεδο Λογικής (Logic Tier ή Business Logic Tier): Πρόκειται για το κέντρο αποφάσεων της ιστοσελίδας. Εδώ, βάσει των επιλογών των χρηστών της ιστοσελίδας, ανασύρονται τα κατάλληλα δεδομένα από το επίπεδο δεδομένων για να προωθηθούν στο επίπεδο παρουσίασης (βλ. παραπάνω).
  • Επίπεδο Δεδομένων (Data tier): Η αποθήκη δεδομένων (κείμενα, εικόνες, αρχεία, βάση δεδομένων). Όλη η πληροφορία της ιστοσελίδας βρίσκεται εδώ!

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η παραπάνω αρχιτεκτονική είναι αρκετά αφηρημένη. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί διάφορες παραλλαγές της όπως η Model View Controller (MVC), η Model View Viewmodel (MVVP) και η The Four‑Tier Engagement Platform που κατά βάση επεκτείνει την three-tier architecture λαμβάνοντας υπόψη σαν 4ο επίπεδο τις διαφορετικές mobile συσκευές που πρέπει να εξυπηρετηθούν.

Τίνος είσ’ εσύ;

Βάση των παραπάνω οι βασικές κατηγορίες των επαγγελματιών διαδικτύου συνεχίζουν να είναι οι εξής τρεις (στο D&D θα τις λέγαμε classes):

  • Developer: γράφει κώδικα, σκέφτεται (υπερ-)αναλυτικά, είναι problem solver και θα επιλέγει πάντοτε την πιο αποδοτική λύση για την μηχανή. Θέματα UI/UX τον αφήνουν παντελώς αδιάφορο γιατί ο ίδιος αντιλαμβάνεται εύκολα πως δουλεύει μια μηχανή ή μία εφαρμογή και δεν καταλαβαίνει γιατί δεν είναι ξεκάθαρο για τους άλλους.
  • Designer: είναι artist, πράγμα το οποίο αναπόφευκτα φέρνει υποκειμενικότητα στα παραδοτέα του. Όπως με οποιαδήποτε μορφή τέχνης, κάθε δουλειά “χτυπάει” διαφορετικά στα διάφορα μάτια. Επειδή η βασική του επιδίωξη είναι ο χρήστης μιας εφαρμογής να καταλαβαίνει τι προσφέρει η εφαρμογή και να του είναι όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρο πως λειτουργεί, επικεντρώνεται στο κομμάτι αυτό πολλές φορές αδιαφορώντας για τις συνέπειες σε επίπεδο απόδοσης γιατί θεωρεί πως εφόσον ο χρήστης είναι ικανοποιημένος, η πλατφόρμα είναι επιτυχημένη και όλα τα άλλα θα βρεθούν.
  • SysAdmin / Webmaster:  συνήθως λειτουργούν σειριακά με συνταγές καλών πρακτικών και απώτερο στόχο την καλή λειτουργία και την ασφάλεια των υποδομών (δίκτυο, storage, ασφάλεια, κ.ο.κ.). Έχουν βαθιά γνώση σε επίπεδο δικτύου / hardware και των online εργαλείων που αφορούν την διαχείριση των servers σε επίπεδο φιλοξενίας των ιστοσελίδων και διαχείρισης χρηστών. Βλέπουν την εφαρμογή μακροσκοπικά, ως ένα σύνολο αρχείων που ξοδεύει τους πόρους ενός συστήματος για να κάνει μια δουλειά.

Μέχρι τα 2005 περίπου οι περισσότεροι επαγγελματίες καλούνταν να διαλέξουν μία από τις παραπάνω κατηγορίες για να ακολουθήσουν ως επάγγελμα. Οι περισσότεροι ωστόσο από αυτούς (είτε ως φοιτητές, είτε ως χομπίστες) είχαν εκπαιδευτεί σε μια σειρά πραγμάτων που άγγιζαν περισσότερες (και πολλές φορές όλες) τις παραπάνω κατηγορίες. Αυτό σε συνδυασμό με την συνήθη πρακτική εταιριών να ζητούν “ανθρώπους για όλες τις δουλειές” οδήγησε στη δημιουργία επαγγελματιών που ήταν λίγο από αυτό και λίγο από το άλλο (στο D&D θα τους λέγαμε cross-class characters).

Καθώς οι τεχνολογίες του διαδικτύου εξελίσσονταν τα κλασσικά κανάλια UI (desktops / laptops) διευρύνθηκαν με νέους τύπους συσκευών (mobiles, tablets, smart tvs, smart watches, κ.ο.κ.) επεκτείνοντας τις ανάγκες στο Presentation Layer. Ομοίως, οι τεχνολογίες που αφορούσαν τους servers και τις βάσεις δεδομένων εξελίχθηκαν επίσης, επεκτείνοντας τις ανάγκες στο Data Layer. Ο συνδυασμός των δύο αυτών φαινομένων έφερε μοιραία αλλαγές και στο επίπεδο Business Logic.

Οπότε;

Η ζωή συνεχίζεται 🙂 Ο κάθε επαγγελματίας καλείται να διαλέξει το βασικό τομέα (domain) στον οποίο θα ειδικευτεί (στο D&D θα έμοιαζε με τα Schools of Magic των Wizards) προσπαθώντας (κατά την προσωπική μου άποψη) να μένει όσο το δυνατόν ενημερωμένος με τις βασικές εξελίξεις των τομέων – γειτόνων ώστε να μπορεί να καταλαβαίνει τους επαγγελματίες με τους οποίους θα κληθεί να συνεργαστεί στο πλαίσιο μιας ομάδας.

Επειδή το Ελευθέρο Λογισμικό / Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα έφερε πληθώρα έτοιμου κώδικα και εργαλείων που μπορούν να επιταχύνουν κατά πολύ την ανάπτυξη λογισμικού, οι ανάγκες ενός έργου πληροφορικής πολλαπλασιάζονται αφού στον ίδιο χρόνο, μπορούν να γίνουν πολύ περισσότερα πράγματα. Το πιθανότερο είναι πως, αν εργαστείτε σε ένα σοβαρό έργο πληροφορικής, θα κληθείτε να δουλέψετε σε μια ομάδα που θα περιλαμβάνει κάποιου είδους designer, κάποιου είδους developer και κάποιου είδους webmaster 😉