Cambridge Analytica – Facebook – Ιδιωτικότητα – Surveillance Capitalism

Drone. Photo by Gianluca Primon on Unsplash

 

Η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο

Το ζήτημα της ιδιωτικότητας στο Διαδίκτυο [1] δεν είναι κάτι καινούριο. Έγινε trend στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2018 με την ανακοίνωση του GDPR [2] αλλά ζητήματα σχετικά με την ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και την ανωνυμία στο Διαδίκτυο απασχολούν την “online κοινότητα” εδώ και χρόνια. Το 2008 ο Cory Doctorow δημοσιεύει το Little Brother [3] ένα μυθιστόρημα που καυτηριάζει την χρήση ηλεκτρονικών μέσων για την παρακολούθηση πολιτών και, υπό περιπτώσεις, την καταπάτηση προσωπικών ελευθεριών. To 2013, o Edward Snowden [4] διαρρέει απόρρητες πληροφορίες από την NSA σχετικά με την παρακολούθηση πολιτών από της ΗΠΑ με χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων. Το 2014 οι John Bellamy Foster και Robert W. McChesney χρησιμοποιούν για πρώτη φορά των όρο Surveillance Capitalism [5] για να περιγράψουν την χρήση δεδομένων των χρηστών online υπηρεσιών (που συνήθως διατίθενται δωρεάν) με στόχο το κέρδος.

***

O Mark Zuckerberg, η Facebook και η Cambridge Analytica

Στις 10 Απριλίου του 2018 ο Mark Zuckerberg, ιδρυτής και Διευθύνον Σύμβουλος της Facebook κλήθηκε από το Κογκρέσο των ΗΠΑ σε ακρόαση με αφορμή το σκάνδαλο της διαρροής προσωπικών δεδομένων των χρηστών της Facebook προς όφελος της Cambridge Analytica. Η ακροαματική διαδικασία των δύο ημερών είναι διαθέσιμη [6] [7] μέσω του επίσημου καναλιού του Bloomberg στο YouTube. Πριν 8 χρόνια, ο Mark Zuckerberg είχε δώσει συνέντευξη, για παρόμοια θέματα, στους Kara Swisher και Walt Mossberg στο τότε All Things D [8].

Αν και μακροσκελή, αξίζει να παρακολουθήσετε τα δύο βίντεο καθώς αναδεικνύουν σημαντικά στοιχεία τόσο όσον αφορά την γνώση και εμπειρία του Αμερικανικού Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα που αφορούν τις νέες τεχνολογίες και το Διαδίκτυο αλλά και για την ετοιμότητα (;) της Facebook να δώσει σαφείς και αξιόλογες απαντήσεις σε εύλογα ερωτήματα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σχετικά με το πρώτο σκέλος, την γνώση και εμπειρία δηλαδή του Κογκρέσου πάνω σε ζητήματα νέων τεχνολογιών κ.ο.κ., ο αναγνώστης αξίζει να ανατρέξει και στην “ελληνική version” [9] μεταξύ του υπουργού μεταφορών κ. Σπίρτζη και του Νίκου Δρανδάκη, ιδρυτή και CEO της Βeat (πρώην TaxiBeat) που, αν και αφορά εντελώς άλλο θέμα, εγείρει επίσης πολλούς προβληματισμούς σχετικά με την εμπειρία της Ελληνικής κυβέρνησης σε θέματα νέων τεχνολογιών, επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και οικονομικών συναλλαγών μέσω Διαδικτύου.

***

Ποιο είναι το πρόβλημα;

Με την δημοσιοποίηση του σκανδάλου της Cambridge Analytica έκαναν την εμφάνισή τους διάφορες καμπάνιες στο Facebook που υποκινούσαν τους χρήστες να εγκαταλείψουν το μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Σημαντικότερη όλων υπήρξε η καμπάνια #DeleteFacebook, η οποία φάνηκε να απασχολεί ιδιαίτερα και τον ίδιο τον Mark Zuckerberg [10]. Την συγκεκριμένη καμπάνια υποστήριξαν celebrities όπως οι: Cher, Will Ferrell, Jim Carrey, Elon Musk, Steve Wozniak.

Από την άλλη πλευρά πολλοί ήταν οι χρήστες της Facebook που σχολίασαν πως προφανώς και γνώριζαν ότι τα δεδομένα τους χρησιμοποιούνται από την Facebook για αποτελεσματικότερη στόχευση διαφημίσεων, δεν έχουν κάτι να κρύψουν, είναι ΟΚ με αυτό!

Κατά την προσωπική μου άποψη είναι μάλλον δύσκολο το νομικό τμήμα της Facebook να έχει, από λάθος, παραλείψει να αναφέρει τη χρήση δεδομένων των χρηστών της υπηρεσίας της Facebook, για στατιστικούς σκοπούς, στους όρους χρήσης που καλείται να υπογράψει ο χρήστης του Facebook όταν δημιουργεί τον λογαριασμό του. Ενδεχομένως να υπάρχει ευθύνη στην περίπτωση της Cambridge Analytica επειδή είναι μία 3η εταιρία που χρησιμοποίησε δεδομένα που υπήρχαν στο Facebook αλλά, σε γενικές γραμμές, τα περισσότερα κοινωνικά δίκτυα έχουν ζητήσει την άδεια των χρηστών τους για τα δεδομένα που χρησιμοποιούν και οι χρήστες την έχουμε δώσει αποδεχόμενοι τους όρους χρήσης. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι τόσο η παρακολούθηση από την υπηρεσία αλλά το ότι ο χρήστης αποδέχεται παθητικά το να μπορεί η υπηρεσία να κάνει χρήση των δεδομένων του επειδή ακριβώς βαριέται, αδιαφορεί ή πιστεύει ότι δεν πρόκειται να καταλάβει “τα νομικίστικα” των όρων χρήσης. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση φίλης, σε σύντομη συζήτηση που είχαμε για το θέμα:

Αν έπρεπε να διαβάζω τους Όρους Χρήσης κάθε διαδικτυακής υπηρεσίας στην οποία είμαι εγγεγραμμένη, θα έπρεπε να ασχολούμαι αποκλειστικά με αυτό!

Ένα δεύτερο ζήτημα που συνδέεται με την χρήση δεδομένων των χρηστών των διαδικτυακών υπηρεσιών είναι το Filter Bubble [11] το φαινόμενο δηλαδή κατά το οποίο ο χρήστης του Διαδικτύου καταλήγει να έρχεται σε επαφή με ένα συγκεκριμένο μόνο κομμάτι του, καθώς επηρεάζεται και τελικά παρακολουθεί μόνον την πληροφορία που του προτείνουν οι εφαρμογές που χρησιμοποιεί: Facebook Timeline, Google News, κ.ο.κ.

Τέλος, όλα τα παραπάνω έρχεται να συμπληρώσει η συζήτηση γύρω από την κατάργηση της έννοιας του Net Neutrality στις ΗΠΑ [12] (έννοια που στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαφυλάσσεται με θεσμοθετημένο κανονισμό λειτουργίας από το 2015 [13]). Το συγκεκριμένο ζήτημα πρόσφατα έλαβε μεγάλες διαστάσεις καθώς μπορεί να αποτελέσει το όχημα για κατά περίπτωση παροχή ευνοϊκών όρων πλοήγησης ή ταχύτητας σε συγκεκριμένες σελίδες, χρήστες ή ομάδες χρηστών του Διαδικτύου.

Για τα παραπάνω ζητήματα έχουν μιλήσει αρκετοί. Θα ξεχώριζα όμως τις ομιλίες των Eli Pariser για το φαινόμενο Filter Bubble [14], το 2011, και του Tim Berners-Lee, εφευρέτη του Web, για την μείωση του ανοικτότητας του Διαδικτύου [15], το 2014. Αξίζει να σημειωθεί ότι τους παραπάνω προβληματισμούς για την ανοικτότητα, και τελικά την “υγεία”, του Διαδικτύου συμμερίζεται ο Mozilla, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που είναι υπεύθυνος, μεταξύ άλλων, για την ανάπτυξη του Mozilla Firefox Browser, στο πρόσφατο Internet Health Report 2018 [16].

***

Πηγές

  1. Ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο, Wikipedia
  2. General Data Protection Regulation (GDPR), European Comission
  3. Little Brother by Cory Doctorow
  4. The Snowden Archive, Github
  5. Foster & McChesney, Surveillance Capitalism, Monthly Review
  6. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 1, Bloomberg
  7. Facebook’s CEO Mark Zuckerberg Testimony | Day 2, Bloomberg
  8. Mark Zuckerberg, Συνέντευξη με τους Kara Swisher και Walt Mossberg, Recode.net
  9. Στείλτε τη Beat στο διάολο! Και όποιον νομίζει ότι θα κάνει δουλειά στην Ελλάδα, Πρώτο Θέμα
  10. Mark Zuckerberg about #DeleteFacebook campaign, Time
  11. Filter Bubble, Wikipedia
  12. Net Neutrality, Wikipedia
  13. Open Internet Access Regulation in EU, Access to EU Law
  14. Eli Pariser, Filter Bubble, TED Talks
  15. Tim Berners-Lee, A Magna Carta for the Web, TED Talks
  16. Internet Health Report 2018, Mozilla

Είσαι ή developer ή designer ή sysadmin. Και δεν μπορείς να κάνεις τίποτε για αυτό.

Αν ασχολείσαι με την δημιουργία “πραγμάτων” στο Internet στις μέρες μας, μπορεί να σε προβληματίζει το πως πρέπει να αυτοπροσδιορίζεσαι επαγγελματικά. Λέω αυτοπροσδιορίζεσαι γιατί η ωμή αλήθεια (παρόλο που δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε) είναι ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων εκεί έξω δεν ενδιαφέρονται για τον τίτλο σου. Αλλά και η μειοψηφία εκείνη που μπορεί να ενδιαφέρεται να προσλάβει έναν “senior super saiyajin full stack all inclusive keep the change php ninja” μπορεί εύκολα να πειστεί από το καλοστημένο portfolio του απλού, κοινού θνητού, web developer.

Ας κάνουμε τώρα μια υπόθεση εργασίας. Ασχολείσαι με την κατασκευή ιστοσελίδων (οποιοδήποτε κομμάτι της, development, design, …). Είσαι καλεσμένος σε έναν γάμο. Γνωρίζεις έναν τύπο στο τραπέζι σου ο οποίος σου λέει (πριν μάθει με τι ασχολείσαι) ότι προσπαθεί να βρει κάποιον να του φτιάξει το ηλεκτρονικό μαγαζί του για να πουλάει πράγματα στα ιντερνετς, πως τα λέτε αυτά εσείς οι νέοι, και διαθέτει μέχρι και 25.000 ευρώ γιατί ξέρει ότι είναι το μέλλον. Τώρα σκέψου τι πρόκειται να απαντήσεις στην ερώτηση “με τι ασχολείσαι;”.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για λόγους απλούστευσης σε αυτό το άρθρο με τον όρο ιστοσελίδα αναφερόμαστε σε όλες τις web εφαρμογές (websites, e-shops, portals, web services, κ.ο.κ.).

Εν αρχή είν’ η αρχιτεκτονική

Κάθε ιστοσελίδα έχει μια δομή. Στην επιστήμη της Πληροφορικής η δομή αυτή εξαρτάται από την αρχιτεκτονική που θα επιλέξει ο κατασκευαστής ή η ομάδα κατασκευής της ιστοσελίδας.

Για τον κόσμο του Web η πιο συνηθισμένη αρχιτεκτονική είναι η αρχιτεκτονική πολλαπλών επιπέδων (multi-tier architecture) και πιο συγκεκριμένα η three-tier arhictecture της οποίας η λογική απεικονίζεται στην εικόνα στα δεξιά. Η αρχιτεκτονική αυτή ορίζει 3 επίπεδα τα οποία με απλά λόγια είναι τα εξής (για καλύτερη κατανόηση διαβάστε από κάτω προς τα πάνω, όπως στο σχήμα):

Image credit: Wikipedia

  • Επίπεδο Παρουσίασης (Presentation Tier): Εδώ ζει (που θα έλεγε και ο Bob Ross) το user interface (UI) ή ελληνιστί η διεπαφή χρήστη. Στην ουσία αυτό το επίπεδο είναι το σημείο επαφής του χρήστη / επισκέπτη της ιστοσελίδας, με την πληροφορία (δηλαδή τα δεδομένα της ιστοσελίδας), μεταφράζει δηλαδή, όπως σωστά αναφέρει το παραπάνω σχήμα, τις διαδικασίες της ιστοσελίδας σε κάτι που να μπορεί να καταλάβει ο χρήστης.
  • Επίπεδο Λογικής (Logic Tier ή Business Logic Tier): Πρόκειται για το κέντρο αποφάσεων της ιστοσελίδας. Εδώ, βάσει των επιλογών των χρηστών της ιστοσελίδας, ανασύρονται τα κατάλληλα δεδομένα από το επίπεδο δεδομένων για να προωθηθούν στο επίπεδο παρουσίασης (βλ. παραπάνω).
  • Επίπεδο Δεδομένων (Data tier): Η αποθήκη δεδομένων (κείμενα, εικόνες, αρχεία, βάση δεδομένων). Όλη η πληροφορία της ιστοσελίδας βρίσκεται εδώ!

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η παραπάνω αρχιτεκτονική είναι αρκετά αφηρημένη. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί διάφορες παραλλαγές της όπως η Model View Controller (MVC), η Model View Viewmodel (MVVP) και η The Four‑Tier Engagement Platform που κατά βάση επεκτείνει την three-tier architecture λαμβάνοντας υπόψη σαν 4ο επίπεδο τις διαφορετικές mobile συσκευές που πρέπει να εξυπηρετηθούν.

Τίνος είσ’ εσύ;

Βάση των παραπάνω οι βασικές κατηγορίες των επαγγελματιών διαδικτύου συνεχίζουν να είναι οι εξής τρεις (στο D&D θα τις λέγαμε classes):

  • Developer: γράφει κώδικα, σκέφτεται (υπερ-)αναλυτικά, είναι problem solver και θα επιλέγει πάντοτε την πιο αποδοτική λύση για την μηχανή. Θέματα UI/UX τον αφήνουν παντελώς αδιάφορο γιατί ο ίδιος αντιλαμβάνεται εύκολα πως δουλεύει μια μηχανή ή μία εφαρμογή και δεν καταλαβαίνει γιατί δεν είναι ξεκάθαρο για τους άλλους.
  • Designer: είναι artist, πράγμα το οποίο αναπόφευκτα φέρνει υποκειμενικότητα στα παραδοτέα του. Όπως με οποιαδήποτε μορφή τέχνης, κάθε δουλειά “χτυπάει” διαφορετικά στα διάφορα μάτια. Επειδή η βασική του επιδίωξη είναι ο χρήστης μιας εφαρμογής να καταλαβαίνει τι προσφέρει η εφαρμογή και να του είναι όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρο πως λειτουργεί, επικεντρώνεται στο κομμάτι αυτό πολλές φορές αδιαφορώντας για τις συνέπειες σε επίπεδο απόδοσης γιατί θεωρεί πως εφόσον ο χρήστης είναι ικανοποιημένος, η πλατφόρμα είναι επιτυχημένη και όλα τα άλλα θα βρεθούν.
  • SysAdmin / Webmaster:  συνήθως λειτουργούν σειριακά με συνταγές καλών πρακτικών και απώτερο στόχο την καλή λειτουργία και την ασφάλεια των υποδομών (δίκτυο, storage, ασφάλεια, κ.ο.κ.). Έχουν βαθιά γνώση σε επίπεδο δικτύου / hardware και των online εργαλείων που αφορούν την διαχείριση των servers σε επίπεδο φιλοξενίας των ιστοσελίδων και διαχείρισης χρηστών. Βλέπουν την εφαρμογή μακροσκοπικά, ως ένα σύνολο αρχείων που ξοδεύει τους πόρους ενός συστήματος για να κάνει μια δουλειά.

Μέχρι τα 2005 περίπου οι περισσότεροι επαγγελματίες καλούνταν να διαλέξουν μία από τις παραπάνω κατηγορίες για να ακολουθήσουν ως επάγγελμα. Οι περισσότεροι ωστόσο από αυτούς (είτε ως φοιτητές, είτε ως χομπίστες) είχαν εκπαιδευτεί σε μια σειρά πραγμάτων που άγγιζαν περισσότερες (και πολλές φορές όλες) τις παραπάνω κατηγορίες. Αυτό σε συνδυασμό με την συνήθη πρακτική εταιριών να ζητούν “ανθρώπους για όλες τις δουλειές” οδήγησε στη δημιουργία επαγγελματιών που ήταν λίγο από αυτό και λίγο από το άλλο (στο D&D θα τους λέγαμε cross-class characters).

Καθώς οι τεχνολογίες του διαδικτύου εξελίσσονταν τα κλασσικά κανάλια UI (desktops / laptops) διευρύνθηκαν με νέους τύπους συσκευών (mobiles, tablets, smart tvs, smart watches, κ.ο.κ.) επεκτείνοντας τις ανάγκες στο Presentation Layer. Ομοίως, οι τεχνολογίες που αφορούσαν τους servers και τις βάσεις δεδομένων εξελίχθηκαν επίσης, επεκτείνοντας τις ανάγκες στο Data Layer. Ο συνδυασμός των δύο αυτών φαινομένων έφερε μοιραία αλλαγές και στο επίπεδο Business Logic.

Οπότε;

Η ζωή συνεχίζεται 🙂 Ο κάθε επαγγελματίας καλείται να διαλέξει το βασικό τομέα (domain) στον οποίο θα ειδικευτεί (στο D&D θα έμοιαζε με τα Schools of Magic των Wizards) προσπαθώντας (κατά την προσωπική μου άποψη) να μένει όσο το δυνατόν ενημερωμένος με τις βασικές εξελίξεις των τομέων – γειτόνων ώστε να μπορεί να καταλαβαίνει τους επαγγελματίες με τους οποίους θα κληθεί να συνεργαστεί στο πλαίσιο μιας ομάδας.

Επειδή το Ελευθέρο Λογισμικό / Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα έφερε πληθώρα έτοιμου κώδικα και εργαλείων που μπορούν να επιταχύνουν κατά πολύ την ανάπτυξη λογισμικού, οι ανάγκες ενός έργου πληροφορικής πολλαπλασιάζονται αφού στον ίδιο χρόνο, μπορούν να γίνουν πολύ περισσότερα πράγματα. Το πιθανότερο είναι πως, αν εργαστείτε σε ένα σοβαρό έργο πληροφορικής, θα κληθείτε να δουλέψετε σε μια ομάδα που θα περιλαμβάνει κάποιου είδους designer, κάποιου είδους developer και κάποιου είδους webmaster 😉

It’s not about Open Source

Three days ago we celebrated 25 years from the birth of Linux. I have been an Open Source user for over a decate now and I consider myself lucky to be part of this awesome network.

Open Source gave me free access to applications that, have they been proprietary, I would need to pay good money or illegally obtain them. Open Source fueled my research when I was an undergrad computer science student and, later on, during my MSc and currently during my PhD endeavor. As a researcher it gave me the opportunity to be part of EU funded research projects and get paid to study what I love. As a freelancer it gave me the means to rapidly develop software and therefore deliver competitive, high quality and tested software to my clients. It also allowed me to do consulting work for a couple of amazing software development companies and startups.

Anyways, it was not until recently that I realized that it’s not about Open Source! I was invited as a guest speaker to an event of the Arcitecture Dept., Aristotle University of Thessaloniki. My mission was to present a short history of the free software movement / open source initiative and then present applications of open source to the arts / creative professions. I have never touched a similar area before so I tried to think as a creative professional (NOT easy, if you are a tech person!) and imagine how open source, open licenses and so forth could benefit my world.

After my experiment was over the following came in mind: Open Source helped the world get familiar with the concept of sharing the raw materials of a creation, plus know-how (if needed), allowing the community to take it to the next level. Initially, those creations were open source software and their raw materials the source code but, nowadays, we have moved past that. Books, music, video productions, hardware even games are being published under open licenses.

Supporting openness is a choice anyone can make. Following the philosophy of openness however is a whole different discussion. One that I will leave for another post 🙂

Happy birthday Linux! Happy birthday Open Source!

 

Pro or against software patents? Think again.

Regardless of what you know about patents or the free software movement and whether you approve them or not, “Patent Absurdity” is a documentary you should definitely watch. Not because you will become an expert on the field but because, if you are like me, you read about all these legal fights between Apple, Microsoft, Google, and so forth and you wonder whether you or your company are likely to be sued for one of your software projects because of a “hidden patent” somewhere inside your source code.

The film is also available for download (free of charge) in various formats and qualities. In addition there is a section with subtitles in various languages.

Finally “Patent Absurdity, how software patents broke the system” makes special reference to Ben Klemens’es “Math You Can’t Use: Patents, Copyright, and Software”and James Bessen’s “Patent Failure: How Judges, Bureaucrats, and Lawyers Put Innovators at Risk”.

PS: I adore the part where Richard Stallman explains why Beethoven couldn’t compose productively nowadays. What’s your favourite part? Let me know by leaving a comment!

Getting out of the swamp

swamp

(Photo by Jp Valery on Unsplash)

Once upon a time there was a guy. A greedy guy. An excellent professional but greedy guy. Hardworking person, excellent professional… but greedy guy. Well you get the point.

Being all the above, as you might have imagined, led to a great deal of work. Hours of work on a daily basis. Hours of interesting work though. Not errands or other tasks that lead to self-destructive feelings. Just tones of interesting work 🙂

After following his work-acholic schedule for several months, one Sunday, completely out of the blue, he decided to give himself a break. He worked until 04.00, as usual, slept for about five hours and, when he woke up, got dressed, got inside his car, and left.

It was about 12.00 when he reached a nearby forest. He parked his car and entered. Wandered for a while and found himself standing on a glade. He sat down and ate a big sandwich he had prepared and drank a bottle of milk. Being not hungry any more, he continued his walk to the woods. He was now far away of his car but he didn’t seem to care. He kept walking.

It was about 17.00 when he reached a strange place. There were trees but also a lot of water. And mud. A swamp. He had heard that swamps can be very dangerous places. This swamp though, was strangely attractive. He wanted to enter. Explore it. A couple of movies came to his mind and he had a plot made up for himself at no time.

Without further thought he entered the swamp and started walking, to reach the other side. He was trying to have always a tree to grab in case he started sinking. He was doing well when the trees ended and only mud was ahead. He now had to make a decision. Either continue and have faith, or go back.

He then realized that the biggest part of his life was exactly like this walk in the swamp. Always trying to follow the safest path. No challenges. No risk. He felt predictable. Common. Annoyingly common. So he went ahead.

After a couple of steps the expected happened. He started sinking into the swamp. At first he impulsively tried to stay on surface but soon he realized he was only making things worse. So he relaxed and waited. After a couple of minutes he understood that by the moment he had stopped fighting he had not sank at all. Slowly he started to practically swim to reach a nearby floating piece of wood. A few moments later he had grabbed the wood and confidently was approaching solid ground.

It was almost 20.00 and the hardworking person, excellent professional… but greedy guy was sitting to the ground of a dark swamp, covered with mud and dirt, speculating on his experience. Suddenly, he had a revelation. He stood up and left.

Next day, our friend woke up, as usual, at about 06.00. Washed his face, dressed up and left for work. He stopped, as usual, to buy coffee and after that went to the company. There, he went straight to the manager and handed over his resignation. The manager, stumped, asked him what had provoked a decision like this.

“I decided to join the company as a partner” he said and smiled. I’ll come back next week to present my ideas to the boss. “You got to be kidding” said the manager. “For ten years you worked as an employee. I don’t see how you can afford becoming a partner. But even if you can. Why now?”. “I do have the money” said the so far hardworking person, excellent professional… but greedy guy. “As for your timing question… something happened yesterday, that made my day…